Πέμπτη, 26 Οκτωβρίου 2017

Χ. ΤΣΟΛΑΚΗΣ - "ΜΕ ΤΙΣ ΛΕΞΕΙΣ Ο ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΑΙΧΜΑΛΩΤΙΖΕΙ ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ"..."Μέσα στις φόρμες των λέξεων γεννιούνται οι σκέψεις. Όπως τα ρεύματα των υδάτων κινούνται στην κοίτη του ποταμού και, αν δεν υπάρχει αυτή, σκορπίζουν και χάνονται, έτσι και οι σκέψεις κινούνται στην κοίτη της γλώσσας και χάνονται, όταν χάνεται εκείνη. Από την ώρα που ο άνθρωπος αποκτά τις λέξεις, η κοίτη της σκέψης του γίνεται λεκτική. Η σκέψη χωρίς τη γλώσσα είναι βουβή, αλλά και η γλώσσα χωρίς τη σκέψη γίνεται κραυγή..."

Χ. Τσολάκης – Με τις λέξεις ο ανθρώπινος εγκέφαλος αιχμαλωτίζει το σύμπαν


Με τις λέξεις ο ανθρώπινος εγκέφαλος αιχμαλωτίζει το σύμπαν. Μέσα στις φόρμες των λέξεων γεννιούνται οι σκέψεις. Όπως τα ρεύματα των υδάτων κινούνται στην κοίτη του ποταμού και, αν δεν υπάρχει αυτή, σκορπίζουν και χάνονται, έτσι και οι σκέψεις κινούνται στην κοίτη της γλώσσας και χάνονται, όταν χάνεται εκείνη. Από την ώρα που ο άνθρωπος αποκτά τις λέξεις, η κοίτη της σκέψης του γίνεται λεκτική. Η σκέψη χωρίς τη γλώσσα είναι βουβή, αλλά και η γλώσσα χωρίς τη σκέψη γίνεται κραυγή.
Με τον μικρόκοσμο των λέξεων ελευθερώνεται και φτάνει στο φωναχτό αγέρι της ζωής ο μέγας κόσμος της ανθρώπινης συνείδησης και του ανθρώπινου μόχθου. Οι λέξεις, «αυτός ο κόσμος ο μικρός ο μέγας» του Ελύτη, είναι αυτές που σηματοδοτούν τα όρια του κόσμου. Τα όρια του λόγου μου, είπαν, σηματοδοτούν τα όρια του κόσμου μου. Το παιδί κάνει τη μεγαλύτερη ανακάλυψη της ζωής του, όταν συνειδητοποιεί ότι τα πράγματα έχουν ονόματα.
Συνείδηση, επομένως, της γλώσσας σημαίνει συνείδηση της σκέψης. Συνείδηση της απεραντοσύνης της γλώσσας σημαίνει συνείδηση της απεραντοσύνης της σκέψης. Γι’ αυτό και οι γλώσσες βρίσκονται στα μπόγια των λαών. Ψηλώνουν με το ψήλωμα και συρρικνώνονται με τη συρρίκνωση των σκέψεων και των πολιτισμών των ανθρώπων. Δεν είναι δυνατόν οι πολιτισμοί και οι σκέψεις να προάγονται και οι γλώσσες να φθίνουν. Αυτό και το αντίστροφό του αποκλείονται. Στην τεχνολογία οι λαοί, στην τεχνολογία και οι γλώσσες. Στην ποίηση οι λαοί, στην ποίηση και οι γλώσσες. Άλλες γλώσσες απαιτούσαν οι αρχαίοι πολιτισμοί —πρώτος και καλύτερος ο αρχαιοελληνικός— και άλλες (συνθηματικές και τυπικές) απαιτούν οι σύγχρονοι. «Εικόνα σου είμαι κοινωνία και σου μοιάζω» επαναλαμβάνει διαρκώς η γλώσσα στη γλωσσική κοινότητα που τη μιλάει.
Μένει κανείς ενεός μπροστά στον κινητικό χαραχτήρα του λόγου. Στο εσωτερικό της λέξης, σαν σε ένα μικρό λεξικό σύμπαν, διαγράφουν με θαυμαστή διακριτικότητα τις τροχιές τους γύρω από το κυρίαρχο νοηματικό κέντρο τα ετερώνυμα φορτία των μικρότερων σημασιολογικών μονάδων, απαράλλαχτα όπως στον αστρικό μέγα κόσμο του ηλιακού συστήματος διαγράφουν με θαυμαστή ακρίβεια τις τροχιές τους γύρω από τον ήλιο οι πλανήτες, και όπως στον μικρόκοσμο του ατόμου διαγράφουν τις δικές τους τροχιές γύρω από τον πυρήνα τα ηλεκτρόνια.
Κίνηση και αγώνας… Και όμως κανείς, ούτε και ο πιο γυμνασμένος νους δεν είναι σε θέση να αντιληφθεί-τη σχεσιοδυναμική αυτών των αγωνιστικών κινήσεων. Παραμένουν αθέατες. Τις έχει ευλογήσει η σοφία και η αρμονία της δημιουργίας: «ἁρμονίη ἀφανής φανερῆς κρείττων» (Ηράκλειτος).
Και, βέβαια, δεν είναι μόνον η λέξη. Την αγωνιστική, την αγωγική δηλαδή κίνηση του λόγου, την ανιχνεύουμε σε κάθε γλωσσική μονάδα. Κοιτάξτε με το φακό αυτής της σχεσιοδυναμικής των στοιχείων του λόγου την πρόταση:

Το χάσμα γέμισε άνθη.
Σύγκειται από δύο άμεσα συστατικά (την Ονοματική Φράση Το χάσμα, και τη Ρηματική Φράση γέμισε άνθη) τα οποία βρίσκονται μεταξύ τους σε σχέση λογικής δημιουργίας. Το πρώτο θέτει/ονομάζει κάτι, Το χάσμα, και το δεύτερο το σχολιάζει. Συνεπώς η πρόταση έχει δομηθεί από το θέμα και από το σχόλιό του. Υπάρχει μια αγωνιστική λογική σ’ αυτήν την πρόταση που κατοπτρίζει τη λογική του νου. Πρώτα ονομάζει κάτι και ύστερα το συζητάει. Πρόταση λόγου και ανθρώπινη σκέψη διακρίνονται από την ίδια δομική λογική. Ο λόγος χτίζεται κατ’ εικόνα και ομοίωσιν της σκέψης. Είχε άδικο ο Πλάτων που θεωρούσε τη σκέψη εσωτερικευμένη γλώσσα, τη δε γλώσσα εξωτερικευμένη σκέψη; ή ο αρχαίος λόγος που ονόμαζε τη γλώσσα σκέψη της σκέψης; «Γλώσσα νόησις νοήσεως».
Η οριζόντια αυτή κίνηση των γλωσσικών στοιχείων διέπεται από τέτοιες και τόσες αγωνιστικές δυναμικές, ώστε να μπορεί να αυξάνει επ’ άπειρον τη ροή του λόγου. Παρατηρείται στο λόγο ό,τι και στα μαθηματικά. Η ίδια δημιουργική ικανότητα, που παράγει τη γλώσσα, παράγει και τα μαθηματικά, που είναι και αυτά γλώσσα μέσα στην ευρύτερη γλώσσα. Η παγκόσμια γλώσσα των κρυστάλλινων γλωσσικών συμβόλων.
Και η κίνηση συνεχίζεται. Αντίθετη προς την οριζόντια κίνηση του λόγου είναι η κάθετη κίνησή του, η οποία έχει τη δυνατότητα να αντικαθιστά και να πολλαπλασιάζει, προς το άπειρον επίσης, τα γλωσσικά στοιχεία της οριζόντιας κίνησης. Την πρόταση π.χ.
Το χάσμα γέμισε άνθη
μπορούμε να την πολλαπλασιάσουμε κάθετα προς το άπειρον αντικαθιστώντας καθέναν από τους όρους που την αποτελούν με άλλους. Έτσι θα έχουμε τα σχήματα:
Το χάσμα                             άνθη
Το σπίτι                              κόσμο
Ο κήπος                               πουλιά
Το σχολείο                          χαρά
Η γειτονιά   γέμισε          ήλιο
Το χωριό                               φως
Το πάρκο                             φωνές
Το γήπεδο                           τραγούδια
κλπ.                       κλπ.
Διαπιστώνουμε έτσι ότι καθένα από τα στοιχεία που συγκροτούν την πρόταση καλεί, προκαλεί, ανακαλεί και συγκαλεί τα όμοιά του ή τα αντίθετά του.
Οριζόντια, λοιπόν, κίνηση του λόγου και κάθετη συγκροτούν μηχανισμό ο οποίος πολλαπλασιάζει τη γλώσσα προς το άπειρον και έχει τη δυνατότητα να καλύπτει «ες αεί» το φάσμα της σύνολης ζωής. Οι φυσικές γλώσσες είναι απέραντες, πολυδύναμες, πρωτεϊκές, γιατί είναι ζυμωμένες με τα συστατικά του πνεύματος και της ζωής. Είναι, συνεπώς, αφελής, τουλάχιστον, η .άποψη ότι μια φυσική γλώσσα διακρίνεται από γλωσσική πενία. Η γλωσσική πενία ή λεξιπενία απαντάται μόνο σε άτομα.
Μια φυσική γλώσσα με τον πεπερασμένον αριθμό των γλωσσικών της στοιχείων και των γλωσσικών νόμων που τα διέπουν θα μπορούσε να παραγάγει τόσες γλωσσικές μορφές, όσες χρειάζεται μια κοινότητα γλωσσική για να εκφραστεί. Αυτό είναι, νομίζω, και το βαθύτερο νόημα των λόγων του Σολωμού:
«Υποτάξου πρώτα στη γλώσσα του λαού σου και, αν είσαι αρκετός, κυρίεψέ την».
Και δεν γίνεται, βέβαια, να την κυριέψεις χωρίς αγώνα. Με τον αγώνα φτάνει ο ομιλητής στη συνείδηση του λόγου.
Στη χώρα μας, όμως, ο αγώνας του λόγου συχνά νοθεύτηκε και εσίγησε ο λόγος της ελευθερίας.Το ελληνικό σχολείο δεκαετίες ασφυκτιούσε κάτω από τη βαριά σκιά του σχολαστικισμού και της προγονοπληξίας, ανίκανο, θα πει ο Δημοσθένης Δανιηλίδης, ν’ αποδώσει άλλο από έναν ρηχό εγκεφαλισμό και έναν άγονο ρητορισμό. Στάθηκε ακατάλληλο να μορφώνει μυαλά και να τα κατευθύνει θετικά. Έτσι αφέθηκε, και είναι αφημένη, η νεοελληνική διανοητικότητα στην τύχη, εκτεθειμένη στη ροή των εκάστοτε δημιουργούμενων πολιακών, κοινωνικών και άλλων συνθηκών, με αποτέλεσμα να εκφυλιστεί, ή να εξελιχθεί σε τυχοδιωκτισμό και ερασιτεχνισμό, σε τετραπερατοσύνη και δολιότητα.
Κάτω από τέτοιες συνθήκες καθολικής διγλωσσίας ο αγώνας του λόγου νοθεύτηκε και εσίγησε ο λόγος της ελευθερίας. Τη θέση του την πήρε ο λόγος της υποκρισίας. Ιδού ένα δείγμα του:
Του ατέρμονος κόσμου αι κυανοί στιβάδες, του διφρηλατούντος Φοίβου αι ιλαραί ακτίνες, των ουρανίων αψίδων τα σελασφόρα και μαρμαίροντα κοσμήματα, των ποντίάδων αυρών τα εύστροφα άλματα, των ποικιλοχρόων ανθέων τα αρώματα, και των καλλιφώνων μελωδών του ουρανού τα άσματα μαλάσσουσι το σκληρόν και αύθαδες της φύσεως, δημιουργούσι και περικοσμούσι την ευκρασίαν των ωρών του ενιαυτού και αναδεικνύουσι την χώραν του Ολυμπου και του Ταϋγέτου, του Παρνασσού και της Ίδης, της Ιωνίας και των νήσων, αναδεικνύουσι, λέγομεν, ενδιαίτημα λαού έχοντος ευγενή την καρδίαν και πράον το ήθος.
Πρόκειται για λόγο που δεν στοιχεί σε καμιά πραγματικότητα ούτε αρχαιοελληνική ούτε νεοελληνική. Οι λέξεις έχουν χάσει την εσωτερική τους ζωή και είναι νεκρές. Γι’ αυτό και «μυρίζουν άσχημα σαν μέλισσες σε άδειο πανέρι», όπως λέει ο ποιητής. Δεν πρόκειται για δημοτική ή καθαρεύουσα. Δεν βρίσκεται εκεί το πρόβλημα. Πρόκειται για αληθινό ή υποκριτικό λόγο. Δηλαδή για ζωντανό ή νεκρό λόγο. Κι αυτός ο λόγος είναι νεκρός.
Ακούστε τώρα και το λόγο του Μακρυγιάννη. Στον άλλο κόσμο ο τσάρος της Ρωσίας Αλέξανδρος συναντά τον Μεγάλο Ναπολέοντα και θυμούνται μαζί τον επάνω κόσμο. Θυμούνται και τους Έλληνες:
Πάμε, Ναπολέων, να ιδούμε τους παλιούς τους Έλληνες, λέει ο Αλέξανδρος, εις το μέρος όπου κατοικούνε, να βρούμε τον γερο-Σωκράτη, τον Πλάτωνα, τον Θεμιστοκλή, τον λεβέντη Λεωνίδα και να τους ειπούμεν τις χαροποιός είδησες, ότι αναστήθηκαν οι απόγονοί τους οπού ήταν χαμένοι και σβησμένοι από τον κατάλογο της ανθρωπότης. Αυτήν οι  αγαθοί και οι δίκαιγοι, το φως της αλήθειας, οι γενναίοι περασπισταί της λευτεριάς, με πατριωτισμόν, με καθαρή αντρεία, μ ’ αρετή κι όχι δόλον κι απάτη επλούτυναν την ανθρωπότη απο αυτά· κι αν ήταν αυτήν οι φτωχοί εις τα προσωρινά και μάταια, είναι πλούσιοι πολύ εις τα ιστορικά τον κόσμον. Δι ’ αυτούς ήταν τα τούς αγώνες της αρετής. Δια τούτο θέλησε ο Θεός ο δίκιος και ανάστησε και τους απογόνους τους, όπου ήταν χαμένη τόσους αιώνες οι πατρίδα τους. […].
Τους κατάτρεξαν οι Ευρωπαίγοι τους δυστυχείς Έλληνες. Εις τις, πρώτες χρονιές εφόδιαζαν τα κάστρα των Τούρκων τους κατάτρεχαν και τους κατατρέχουν ολοένα δια να μην υπάρξουν. Η Αγγλία τους θέλει να τους κάμη Άγγλους με την δικαιοσύνην την αγγλική, καθώς οι Μαλτέζοι ξυπόλυτους και νηστικούς, οι Γάλλοι Γάλλους, οι Ρούσοι Ρούσους κι ο Μετερνίκ της Αούστριας Αουστριακούς —κι όποιος τους φάγη από τους τέσσερους. Και τους λευτερώνουν χειρότερα κι από τους Τούρκους. Και οι τέσσεροι καλά φρονούν, όμως να ιδούμεν τι λέγει κι αυτός ο μάστορης ο γερο-Θεός.
Ύστερα από τέτοιο λόγο, καλό είναι να σωπαίνει κανείς. Είναι και η σιωπή γλώσσα. Σχολιάζει η φωνή της σιωπής ευγλωττότερα από το λόγο της φωνής. «Είναι ο αγράμματος γενναίος Μακρυγιάννης, που μιλάει, πώποτε μη αναγνώσας». Συλλαβίζεις στη γαλήνη του λόγου του το λόγο της ψυχής του, τον επίμονο αγώνα του να ζωγραφίσει στο χαρτί τον εαυτό του και τη δίκαιη συνείδηση του γένους του.
«Μοιάζει, λέει ο Σεφέρης, αυτός ο ζωγραφισμένος λόγος σαν κάτι παλιούς τοίχους που, κοιτάζοντάς τους, θαρρείς πως συλλαβίζεις την κάθε κίνηση του χτίστη, που συναρμολόγησε την αμέσως επόμενη πέτρα με την προηγούμενη, την αμέσως επόμενη προσπάθεια με την προηγούμενη, αποτυπώνοντας πάνω στην τελειωμένη οικοδομή τις περιπέτειες μιας αδιάσπαστης ανθρώπινης ενέργειας».
Τις περιπέτειες του αγώνα του λόγου, που ζωγραφίζονται στο λόγο της ελευθερίας. Αυτή είναι η δύναμη του λόγου του Μακρυγιάννη: η ελεύθερη φωνή χωρίς κουδουνίσματα και κορδακισμούς.
«Δοξάζω τον πανάγαθο Θεό που δεν έδωσε στο Μακρυγιάννη τα μέσα να μάθει γράμματα, συνεχίζει ο Σεφέρης. Πολύ φοβούμαι πως θα έπρεπε να απαρνηθεί τον εαυτό του, αφού την παιδεία την κρατούσαν στα χέρια τους οι “τροπαιούχοι του άδειου λόγου».
Και η μόρφωση, η παιδεία του Μακρυγιάννη, βρίσκεται στις ρίζες της γλώσσας του ελληνισμού, αναπαλλοτρίωτη περιουσία μιας φυλής.
Παιδεία και πολιτισμός μέσα από τη γλώσσα παραδίδονται από γενιά σε γενιά, από ευαισθησία σε ευαισθησία. Κατατρεγμένη αλλά πάντα ζωντανή η γλώσσα, αγνοημένη αλλά πάντα παρούσα είναι το κοινό χτήμα της μεγάλης λαϊκής παράδοσης του Γένους. Είναι η υπόσταση ακριβώς αυτού του πολιτισμού, αυτής της διαμορφωμένης ενέργειας, που έπλασε τους ανθρώπους και το λαό που αποφάσισε να ζήσει ελεύθερος ή να πεθάνει στα 1821.
Έπιασε, βλέπετε, βαθιά, και γι’ αυτό κρατιέται πάντα χλωρή, η ρίζα αυτής της γλώσσας. Και δίνει πότε τον Όμηρο, πότε τον Ερωτόκριτο, πότε τον Μακρυγιάννη, πότε το δημοτικό τραγούδι, το παραμύθι, τους μύθους, τους θρύλους, τις παραδόσεις της φυλής. Είναι όλοι τους κλώνοι του ίδιου δέντρου. Θυμάται κανείς, λέει ο εθνικός ποιητής, κάτι πεισματάρικα φυτά, που όταν ριζώνουν για καλά, παλεύουν το χώμα γκρεμίζοντας φράχτες, θραύοντας ταφόπετρες, ανοίγοντας δρόμους. Είναι γιατί ζητούν το φως. Έτσι και ο λόγος ο ελληνικός. Έχοντας από μέσα του δύναμη, —βυθίζεται πολύ βαθιά, βλέπετε, σε καρπερή γη— παλεύει να βγει στο φως της ελευθερίας, για να δέσουν μαζί στο αγλαότερο κάρπισμά τους τον πιο σπάνιο καρπό τους: το λόγο της ελευθερίας.
Κορυφαία στιγμή του αγώνα που πραγματώνει ο λόγος είναι η ποίηση. Στον ποιητικό λόγο οι δυναμικές της λέξης φτάνουν στην πιο υψηλή τους ένταση, γι’ αυτό και κατακτούν τον υψηλότερο δείκτη ελευθερίας. Την ποιητική λέξη, θα μας πει ο Κακριδής, «τη δυναστεύει ένας ακαταμάχητος πόθος ελευθερίας». Προς την ελευθερία της, όμως, υψώνεται η λέξη μέσα από τη σύγκρουση, μέσα από φυγόκεντρες και κεντρομόλες δυνάμεις, μέσα από τις δυνάμεις που αποζητούν την έκφραση και τις αντίμαχές τους που σηκώνουν τους φραγμούς. Ένας παράδοξος αγώνας στον οποίο τελικά δεν πρέπει να νικήσουν ούτε αυτές οι δυνάμεις ούτε εκείνες.
Μια τέτοια νίκη θα κυλήσει στην καταστροφή. Είναι ανάγκη να νικήσει ο λόγος. Πρέπει δηλαδή  ο λόγος, μέσα από την σύγκρουση των αντινομικών συστατικών που την συγκροτούν, να λαγαρίσει και να υψωθεί κάθετα πάνω και πέρα από τις συμβατικότητες της καθημερινής γλώσσας. Το έπαθλο είναι τότε η διπλή ελευθερία: η δοτή του ελευθερία, αφού θραύει τους φραγμούς που ο ίδιος θέτει στον εαυτό του, και η ελευθερία του ανθρώπου-  αφού απεγκλωβίζεται από τη μόνωσή του και συναντά τον συνάνθρωπου του, για να υπάρξουν μαζί μέσα από την επικοινωνία τους και τη δημιουργία τους.
Γι αυτό και η ελευθερία του λόγου οδηγεί  στη δημιουργία του λόγου. Αυτό σημαίνει πως ο αγώνας για την απελευθέρωση του λόγου οδηγεί στο λόγο της ελευθερίας που είναι  η δημιουργία και η ευτυχία; Το εύδαιμον το ελεύθερον. Γιατί ο λόγος της ελευθερίας είναι ο λόγος που χτίζεται από την αρχή και  μαζί χτίζει από την αρχή τον κόσμο.
«Κοιτάξτε τα χείλη μου, λέει ο Ελύτης, από αυτά εξαρτάται ο κόσμος».
Και ο Σεφέρης:
«Στερνός σκοπός τον ποιητή, λέει, δεν είναι να περιγράφει τον κόσμο, αλλά να τον δημιουργεί ονομάζοντάς τον».
Και ο Emil Benveniste:
«Κάθε φορά που ο λόγος ξετυλίγει ένα γεγονός, κάθε φορά ο κόσμος ξαναρχίζει. Καμιά δύναμη δε θα φτάσει ποτέ αυτή τον λόγου, που δημιουργεί τόσο πολλά με τόσο λίγο».
Ύψιστη στιγμή αυτής της δήμιο αργίας είναι εξάπαντος ο ποιητικός λόγος. Η γλώσσα, τότε, αφήνει τον πεζό της βηματισμό και πιάνει τον ποιητικό χορό, για να χορέψει την ελευθερία της και την ευτυχία της. Άλλωστε ο χορός, όπως και κάθε τέχνη, είναι απελευθέρωση. Τότε η λέξη γοητεύει, και ας γυρίζει η ίδια και η ίδια. Και ας μην είναι φανταχτερή και φουντωτή. Δε σταματάς στο τριμμένο της ένδυμα. Είναι η νέα της κίνηση που σε ξαφνιάζει. Ελεύθερη από τους γήινους δεσμούς λυγάει σαν τη χορεύτρια στους ρυθμούς της νέας κάθε φοράς χορογραφίας. Την έχει αγγίξει η χάρις της ελευθερίας κι αυτήν όπως τον αγωνιστή.
Χρίστος Τσολάκης “Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική”
Αντικλείδι , http://antikleidi.com


Τετάρτη, 25 Οκτωβρίου 2017

KARL JUNG..."ΤΟ ΕΞΩ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΑΤΕΡΑΣ, ΤΟ ΜΕΣΑ Η ΜΗΤΕΡΑ" ..."Για να κατανοήσουμε την προστατευτική ενέργεια των δύο γονέων, ας χρησιμοποιήσουμε την αναλογία της φωλιάς των πουλιών. Η Φωλιά των πουλιών αποτελείται από δύο μέρη....Το εσωτερικό στρώμα είναι πιο μαλακό, από πούπουλα κι άλλα μαλακά υλικά. Είναι το Μητρικό Πλαίσιο..."

Το έξω είναι ο πατέρας, το μέσα η μητέρα – Jung


Για να κατανοήσουμε την προστατευτική ενέργεια των δύο γονέων, ας χρησιμοποιήσουμε την αναλογία της φωλιάς των πουλιών.
Η φωλιά των πουλιών αποτελείται από δύο μέρη:
-Το έξω στρώμα είναι σκληρό, συμπαγές, δομημένο από πιο σκληρά υλικά, κομμάτια ξύλο, πετρούλες, λάσπη κλπ., που αποτελούν ένα συγκεκριμένο οικοδόμημα που επιτρέπει στη φωλιά να αντέχει στις καιρικές συνθήκες, να είναι στερεή και ασφαλής. Μηχανισμός που φέρνει δομή στο αδόμητο.
-Το εσωτερικό στρώμα είναι πιο μαλακό, φτιαγμένο από πούπουλα κι άλλα μαλακά υλικά. Είναι το μητρικό πλαίσιο.
Το έξω είναι ο πατέρας, το μέσα η μητέρα.
Ένα παιδί μεγαλώνει και αναπτύσσεται μέσα στη μήτρα της μητέρας και εκεί προστατεύεται από τις απαιτήσεις και ιδιαιτερότητες του έξω κόσμου. Μετά τη γέννα, μέχρι να αυτονομηθεί το παιδί χρειάζεται ακόμα την προστασία της μητέρας.
Εδώ έρχεται ο πατέρας, μέσα από την καλή σχέση μεταξύ τους, να βοηθήσει το παιδί να χαλαρώσει τους δεσμούς του με την μητέρα και να αρχίσει τα δικά του βήματα στον κόσμο, να αναπτύξει την αυτοεκτίμησή του, την εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του και να αυτονομηθεί από την μητέρα. Υπό την προστασία του πατέρα το παιδί εξερευνά τον έξω κόσμο, έτσι ώστε να μην παλινδρομήσει στην ενδομήτρια εμπειρία. Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΕΙ ΣΤΟΝ ΓΙΟ ΤΗΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΙΔΟΥΣ. Ανεξάρτητα από το φύλο του παιδιού, ο πατέρας στην αρχή της ζωής του παιδιού, είναι η πηγή της προστασίας από τις δυνάμεις της παλινδρόμησης. Βοηθά να δομήσει το παιδί τα όριά του, την ταυτότητά του, λύνοντας το συμβιωτικό στάδιο με την μητέρα, να έχει αίσθηση του εαυτού του, να λέει ναι ή όχι, τόσο στον έξω κόσμο, όσο και στον κόσμο των ενστίκτων και των επιθυμιών.
Η αρσενική αρχή είναι αυτή που βοηθά τον άνθρωπο να εδραιώσει τα όριά του, να βρεί την ταυτότητά του και αυτή η αρσενική δύναμη επίσης, (animus), φέρει τη θηλυκή αρχή έξω στον κόσμο, για να εκφραστεί. Ο γάμος αυτών των δύο αρχών επιφέρει την ισορροπία και την αρμονία.
Ο πατέρας δημιουργεί ένα ασφαλές μέρος για το παιδί που έχει γεννηθεί, στη θέση της ασφάλειας που το παιδί βίωνε στην μήτρα. Μεγαλώνοντας  το παιδί, το βοηθά να διαπραγματευθεί με τον έξω κόσμο και να δομήσει την δική του Persona.

Η δημιουργία της Persona γίνεται σιγά σιγά από τα υλικά των γονεϊκών αξιών. Το πρώτο πρότυπο της διαμόρφωσης του εγώ είναι να συμπεριφερθώ με τον τρόπο που προσδοκούν οι γονείς μου.
Έτσι, η πρώτη persona, είναι οι συλλογικοί πολιτιστικοί κώδικες συμπεριφοράς και κρίσεων αξιών που εκφράζονται και μεταδίδονται από τους γονείς. 
Στην πορεία της φυσιολογικής ψυχολογικής ανάπτυξης, πρέπει να υπάρξει μια διαφοροποίηση ανάμεσα στο εγώ και στην persona. Το παιδί χρειάζεται να συνειδητοποιήσει ποιο είναι ξέχωρα από τις εξωτερικές συλλογικές απαιτήσεις της κοινωνίας. Να γίνει ένα άτομο που έχει τις δικές του ιδέες και τον δικό του κώδικα συμπεριφοράς και ταυτόχρονα να ζει στον κόσμο και να προσαρμόζεται στις συλλογικές νόρμες. Αν δεν επιτευχθεί κάτι τέτοιο, εμφανίζεται ένα ψευδο-εγώ και ο άνθρωπος ταυτίζεται με τον ρόλο του.
Η persona δεν πρέπει να είναι υπερβολικά άκαμπτη ή λαμπρή γιατί αυτή η υπερβολή θα οδηγήσει στην δημιουργία μιας πιο σκοτεινής σκιάς.
Αν λοιπόν είμαστε μόνο persona, τότε δεν είμαστε γνήσιοι, γιατί δεν έχουμε επαφή με τον εσωτερικό, πραγματικό εαυτό μας. “Ο άνθρωπος -persona είναι τυφλός και δεν βλέπει την εσωτερική του πραγματικότητα, ακριβώς όπως ο άνθρωπος που δεν έχει καθόλου persona είναι τυφλός και δεν βλέπει την πραγματικότητα του κόσμου.”
_______________________
   Πηγή: renakomninou.blogspot.gr
by Αντικλείδι , http://antikleidi.com


Δευτέρα, 23 Οκτωβρίου 2017

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ: ΖΩΝΤΑΣ ΣΚΟΠΙΜΑ "Δεν συμβαίνει το ίδιο όταν κινούμαστε σπρωγμένοι από ένα χτύπημα, από κάποια δυνατή πίεση, κάποιον εξαναγκασμό. Στην περίπτωση αυτή, η ύλη ολόκληρου του σώματός μας κινείται παρά τη θέλησή μας, ώσπου η θέλησή μας καταφέρνει να το αναχαιτίσει. Δεν βλέπεις πως, ακόμα κι αν κάποιες εξωτερικές δυνάμεις μπορούν να μας κινούν και να μας σέρνουνε, και συχνά προχωρούμε με το ζόρι, μες στο στήθος μας, πάντα κάτι απομένει πού 'χει τη δύναμη να αντιμάχεται και να αντιστέκεται; Αυτό είναι που ελέγχει την ύλη των σωμάτων μας..."

Επίκουρος – Ζώντας σκόπιμα


Δεν συμβαίνει το ίδιο όταν κινούμαστε σπρωγμένοι από ένα χτύπημα, από κάποια δυνατή πίεση, κάποιον εξαναγκασμό. Στην περίπτωση αυτή, η ύλη ολόκληρου του σώματός μας κινείται παρά τη θέλησή μας, ώσπου η θέλησή μας καταφέρνει να το αναχαιτίσει. Δεν βλέπεις πως, ακόμα κι αν κάποιες εξωτερικές δυνάμεις μπορούν να μας κινούν και να μας σέρνουνε, και συχνά προχωρούμε με το ζόρι, μες στο στήθος μας, πάντα κάτι απομένει που ’χει τη δύναμη να αντιμάχεται και να αντιστέκεται; Αυτό είναι που ελέγχει την ύλη των σωμάτων μας…
Λουκρήτιος, Για τη φύση των πραγμάτων 
Το παραπάνω απόσπασμα του Λουκρήτιου εγείρει μια νέα πρόκληση που θα πρέπει να συλλογιστούμε: τα όρια της βούλησης. Ελεύθερη βούληση, στο κάτω-κάτω, δεν σημαίνει παντοδυναμία. Μπορεί μάλιστα και ν’ αποθαρρυνθούμε αν αναλογιστούμε πώς, άραγε, μπορεί η δύναμη της βούλησής μας ν’ αναμετρηθεί μ’ όλες μαζί τις δυνάμεις του σύμπαντος! Έτσι, υπάρχουν κι εκείνοι που θα υποστήριζαν ότι η αυτόβουλη δράση, αν και πιθανή, εντούτοις δεν είναι τόσο ισχυρή ώστε να προκαλέσει αξιόλογες αλλαγές. Και ισχυρίζονται πως οι άνθρωποι είναι πλάσματα της συνήθειας, που περισσότερο ντύνουν με λογική εξήγηση τις πράξεις τους παρά δρουν ορθολογικά.
Κι όμως, αν αναλογιστούμε το πώς μπορεί ο νους να εκμεταλλεύεται την ατομική απροσδιοριστία —τις ενεργειακές εκείνες διακυμάνσεις, τις τόσο μικρές που ξεφεύγουν από κάθε μέτρηση-, ενισχύοντάς την αρκετές φορές, έτσι ώστε να μπορεί να οδηγεί ένα ανθρώπινο σώμα που ζυγίζει πενήντα ή εκατό κιλά προς κάθε επιθυμητή κατεύθυνση, θα έχουμε βρει το κλειδί. Μια μικρή σκουντιά μπορεί να πετύχει πολλά μέσα στο σύμπαν μας, όταν δίνεται εκεί που πρέπει. Είναι πια ευρύτατα αποδεκτή από τους σημερινούς επιστήμονες η ιδέα πως οι μελλοντικές εξελίξεις βρίσκονται σε «ευαίσθητη εξάρτηση από αρχικές συνθήκες»Αυτή είναι η θεμελιώδης αρχή της Θεωρίας του Χάους!‘ Όμως το νόημά της ούτε καινούργιο είναι, ούτε δύσκολο να συλληφθεί’ η ουσία της περιγράφεται πολύ γλαφυρά σε κείνη τη λαϊκή παροιμία του 15ου αιώνα, που λέει:
Για ένα καρφί χάθηκε το πέταλο
Για ένα πέταλο χάθηκε το άλογο
Για ένα άλογο χάθηκε ο καβαλάρης
Για έναν καβαλάρη χάθηκε η μάχη
Για μία μάχη χάθηκε το βασίλειο.
Η δύναμη της ελεύθερης βούλησης μοιάζει μ’ εκείνο το παροιμιώδες καρφί μέσα στο βασίλειο. Χρησιμοποιείστε την, και θα σας είναι δυνατό να διασφαλίσετε το μέλλον. Πάψετε να τη χρησιμοποιείτε, και όλα θα πηγαίνουν κατά διαόλου. Έστω και αν οι περισσότερες πράξεις ή παραλείψεις μας γίνονται από συνήθεια μάλλον παρά συνειδητή επιλογή, οι ίδιες οι συνήθειες εγκαινιάσθηκαν αρχικά με την επιλογή, και μπορούν να αλλάξουν τελικά με την επιλογή. Όσο πιο υπεύθυνα αποτιμούμε και προσαρμόζουμε τις συνήθειές μας, τόσο περισσότερο η πορεία της ζωής μας θα ευθυγραμμίζεται με τους υψηλότερους σκοπούς μας. Μόνο χειραγωγώντας αυτές τις ευαίσθητες θέσεις-κλειδιά, θα σύρουμε τη σκοπιμότητα από το κβαντικό βασίλειο της σκέψης στον ευρύτερο κόσμο της δράσης.
Τα πάθη από μόνα τους, καθώς λειτουργούν με παραμέτρους που έχουν τεθεί από την άσκοπη πορεία της εξέλιξης, απειλούν βέβαια να μας παρασύρουν μακριά από την σκόπιμη πορεία που χαράζει η συνειδητή πρόθεση. Αλλά τα κεντρίσματα των παθών, όπως κι η δύναμη της βούλησης, δεν είναι παντοδύναμα. Στην πραγματικότητα, και οι δυο δυνάμεις μπορούν να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους με ποικίλους βαθμούς έντασης, και να γεννούν ποικίλα αποτελέσματα.
Ένα ανερμάτιστο πνεύμα μπορεί να παρασύρεται απ’ το πάθος σαν φύλλο που στροβιλίζεται στο παραμικρό αεράκι κι ένα πεισματάρικο πνεύμα, όμοια με βράχο, δεν εγκαταλείπει το έδαφος του ακόμη και στην πιο άγρια θύελλα. Ωστόσο, το πνεύμα που ακολουθεί ένα σκοπό μοιάζει περισσότερο μ’ ένα ιστιοφόρο που προσαρμόζεται δυναμικά στις καταστάσεις, αντλώντας το μεγαλύτερο όφελος κάθε φορά: μπορεί να υψώνει πανιά και ν’ αρμενίζει όταν οι άνεμοι του πάθους φυσούν προς μια ευνοϊκή κατεύθυνση, ή να ρίχνει άγκυρα όταν οι άνεμοι δεν είναι καθόλου ευνοϊκοί.

Κάπου στο ενδιάμεσο, μεταξύ της αιτιοκρατίας που υποστηρίζει πως ο άνεμος είναι ο αδιαμφισβήτητος υποκινητής κάθε συμπεριφοράς, και του υπαρξισμού που διαβεβαιώνει πως ο άνεμος πνέει όπου θέλουμε εμείς, βρίσκεται τούτη η αλήθεια: πως αυτεξούσιο και πάθος συνυπάρχουν. Δεν υπηρετούμε τα συμφέροντά μας αν αρνηθούμε απερίσκεπτα το πρώτο ή το δεύτερο. Μόνο κατευθύνοντας τα πάθη μας μέσω της βούλησης μπορούμε κάποτε να ελπίσουμε πως θα αρμενίσουμε μες στις προκλήσεις της ζωής με κάποια επιτυχία.
Έτσι λοιπόν, έχοντας αναγνωρίσει πως η ικανότητα της ελεύθερης βούλησης είναι και υπαρκτή και αποτελεσματική, μπορούμε τώρα να κρίνουμε τη στρατηγική του Επίκουρου, με την απαραίτητη εμπιστοσύνη στην ικανότητά μας να τη χρησιμοποιήσουμε -αν επιλέξουμε να τη χρησιμοποιήσουμε!
Για τον Επικούρειο, το κυνήγι της ευτυχίας είναι ένα μεστό σε αλληλεπιδράσεις ταξίδι προσωπικής ανακάλυψης, κι όχι μια χαλκέντερη πειθαρχία σε κάποια εξωτερική αυθεντία. Η ηθική διδασκαλία του Επικουρισμού δεν κατέρχεται υπό μορφή θεϊκών εντολών χαραγμένων σε λίθινες πλάκες. Το μήνυμα του Επίκουρου έρχεται από την απέναντι όχθη να μας προσεγγίσει με τη μορφή πρακτικών συμβουλών που αποφέρουν πρακτικά αποτελέσματα.
Παρ’ όλο που η φύση μάς έχει προικίσει με την ελευθερία ν’ ακολουθήσουμε αυτές τις οδηγίες ή να τις αγνοήσουμε, δεν μας απαλλάσσει ωστόσο από τις συνέπειες των πράξεων ή παραλείψεών μας. Και επειδή αυτές οι συνέπειες μπορούν να ποικίλουν δραματικά (δηλαδή να είναι από ευχάριστες έως καταστροφικές), γι’ αυτόν το λόγο, εθελούσια περιορίζουμε τη συμπεριφορά μας στο μονοπάτι της αρετής.
Eric Anderson – Ο Επίκουρος στον 21ο αιώνα. Εκδόσεις Θύραθεν
Αντικλείδι , http://antikleidi.com


Σάββατο, 21 Οκτωβρίου 2017

ΦΡΙΝΤΡΙΧ ΝΙΤΣΕ : 40 ΜΙΚΡΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ, ΠΟΛΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΖΩΗΣ..."Εκείνος που βλέπει λίγο, βλέπει πάντα πολύ λίγο. Εκείνος που ακούει άσχημα, ακούει πάντα, κάτι παραπάνω...Όταν τοποθετούμε την αλήθεια στο κεφάλι, δεν διακρίνουμε, γενικά παρά το κεφάλι μας. Ούτε αυτό δεν είναι τοποθετημένο εκεί όπου θα έπρεπε..."

Φρίντριχ Νίτσε – 40 μικρά, Ανθρώπινα, Πολύ Ανθρώπινα, μαθήματα ζωής


«Εκείνος που βλέπει λίγο, βλέπει πάντα πολύ λίγο. Εκείνος που ακούει άσχημα, ακούει πάντα, κάτι παραπάνω.»
«Οι πεποιθήσεις είναι πιο επικίνδυνοι εχθροί της αλήθειας απ’ όσο τα ψέματα.»
«Όταν τοποθετούμε την αλήθεια στο κεφάλι, δεν διακρίνουμε, γενικά παρά το κεφάλι μας. Ούτε αυτό δεν είναι τοποθετημένο εκεί όπου θα έπρεπε.»
«Μπορούμε να αμφιβάλλουμε αν ένας μεγάλος ταξιδιώτης έχει βρει σημείο στον κόσμο με πιο άσχημες πλευρές απ’ όσο πάνω στο ανθρώπινο πρόσωπο.»
«Εκείνος που δεν ξέρει να βάζει τις ιδέες του στον πάγο δεν πρέπει να εμπλέκεται στη ζέστη της συζήτησης.»
«Τι είναι λοιπόν η αγάπη, αν δεν είναι να καταλαβαίνεις και να χαίρεσαι, βλέποντας κάποιον άλλο να ζει, να ενεργεί και να αισθάνεται μ’ ένα διαφορετικό και αντίθετο από το δικό σου τρόπο; Για να ενώσει η αγάπη τα αντίθετα μέσα στη χαρά, δεν πρέπει να τα καταργήσει και να τα αρνηθεί. Ακόμη και η αγάπη για τον εαυτό σου έχει ως μια αμετάβλητη δυαδικότητα (ή μια πολλαπλότητα) σ’ ένα μόνο πρόσωπο.»
«Δεν είναι από τον τρόπο που μια ψυχή προσεγγίζει την άλλη, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο χωρίζεται από αυτή που αναγνωρίζει τη συγγένεια και την εγγύτητά της προς αυτή.»
«Δεν γνωρίζουμε αν έχουμε ένα δόντι φιδιού, πριν κάποιος τοποθετήσει τη φτέρνα του πάνω μας. Ο χαρακτήρας μας είναι καθορισμένος περισσότερο ακόμη από την απουσία ορισμένων γεγονότων, παρά από αυτά που έχουμε ζήσει.»
«Η λέξη του πνεύματος είναι το επίγραμμα που βάζουμε στο θάνατο ενός συναισθήματος.»

«Ο συνηθισμένος άνθρωπος είναι θαρραλέος και άτρωτος, όπως ένας ήρωας, όταν δεν βλέπει τον κίνδυνο, όταν δεν έχει μάτια για αυτόν. Αντίθετα ο ήρωας δεν προσφέρει τίποτα τρωτό παρά τη ράχη του: εκεί όπου δεν έχει μάτια.»
«Όπως ακριβώς οι κακοί ποιητές, στο δεύτερο μέρος των στίχων, ψάχνουν ιδέες για ρίμα, όμοια οι άνθρωποι, στο δεύτερο μέρος της ζωής, γίνονται πιο ανήσυχοι, συνηθίζουν να αναζητούν τις πράξεις, τις καταστάσεις, τις σχέσεις που πλαισιώνουν με αυτές την προηγούμενη ζωή τους, έτσι που εξωτερικά, όλα είναι σε συμφωνία αλλά η ζωή τους δεν κυριαρχείται πια και πάντα εκ νέου, καθορίζεται από μια δυνατή σκέψη, αντικαθίσταται από την πρόθεση να βρεθεί η ρίμα.»
«Η πίστη στην αλήθεια αρχίζει με την αμφιβολία στο θέμα όλων των “αληθειών” στις οποίες έχουμε πιστέψει ως τώρα.»
«Η φλόγα δεν είναι τόσο λαμπερή για την ίδια όσο για τους άλλους που φωτίζει: το ίδιο συμβαίνει με τον σοφό.»
«Οι νέοι άνθρωποι αγαπούν το ενδιαφέρον και το μοναδικό, αδιάφορα ως πιο σημείο είναι αληθινό ή ψεύτικο. Τα πιο ώριμα πνεύματα αγαπούν, από την αλήθεια, εκείνο που είναι το πιο ενδιαφέρον και μοναδικό σε αυτή. Τέλος, τα εντελώς ώριμα πνεύματα αγαπούν την αλήθεια ακόμη και μέσα στα πράγματα όπου φαίνεται γυμνή και απλή και προκαλεί στον χυδαίο άνθρωπο πλήξη επειδή έχουμε παρατηρήσει ότι η αλήθεια συνηθίζει να λέει ότι πιο εξυψωμένο κατέχει σε πνεύμα, με το ύφος της απλότητας.»
«Δεν είναι το να είσαι ο πρώτος που βλέπει κάτι νέο, αλλά είναι το να βλέπεις, σαν να ήταν νέα, τα παλιά και γνωστά πράγματα που έχουν ιδωθεί και ξαναϊδωθεί από όλον τον κόσμο που διακρίνει τα αληθινά πρωτότυπα πνεύματα. Αυτός που αποκαλύπτει τα πράγματα, είναι γενικά, αυτή η εντελώς χυδαία και αδέξια ύπαρξη – ο τυχαίος.»
«Η αγένεια είναι, συχνά, η ένδειξη μιας αδέξιας απόδειξης μετριότητας που φανερώνει το μυαλό, όταν ξαφνιάζεται και προσπαθεί να κρυφτεί κάτω από τη χυδαιότητα.»
«Το πότε και το πως γελά μια γυναίκα, είναι ένδειξη της μόρφωσής της, αλλά η φύση της αποκαλύπτεται από τον τόνο του γέλιου της. Στις πολύ καλλιεργημένες γυναίκες βλέπουμε, ίσως, το τελευταίο άλυτο ίχνος της φύσης τους.»
«…η πνευματική πρόοδος εξαρτάται από τα πιο αδέσμευτα, αβέβαια και αδύναμα από ηθική άποψη άτομα: είναι οι άνθρωποι που αποτολμούν καινούργια πράγματα και γενικά πολλά πράγματα., .όταν αφήνουν απογόνους, πετυχαίνουν ένα χαλάρωμα των δεσμών και από καιρού σε καιρό δίνουν ένα πλήγμα στο σταθερό στοιχείο της κοινότητας. Ακριβώς σ’ αυτό το πληγωμένο, αδυνατισμένο μέρος, ολόκληρο το κοινωνικό σώμα μπολιάζεται θαρρείς με κάτι καινούργιο, μολαταύτα η δύναμη του πρέπει να ‘ναι συνολικά επαρκής για να μπορέσει να δεχτεί αυτό το καινούριο πράγμα στο αίμα του και να το αφομοιώσει.»
«Ελεύθερο πνεύμα ονομάζεται ο άνθρωπος, που σκέφτεται διαφορετικά απ’ ό,τι αναμένεται με βάση την καταγωγή του, τον περίγυρό του, την τάξη του και το λειτούργημά του… ζητάει λόγους, ενώ οι άλλοι ζητούν πίστη.»
«Τα δεσμευμένα πνεύματα θεωρούν σωστά μόνο τέσσερα είδη πραγμάτων. Πρώτο: όλα τα πράγματα που έχουν διάρκεια είναι σωστά, δεύτερο: όλα τα πράγματα που δεν είναι μπελάς για μας είναι σωστά, τρίτο: όλα τα πράγματα που μας ωφελούν, τέταρτο: όλα τα πράγματα για τα οποία έχουμε κάνει θυσίες είναι σωστά.»
«…το χάρισμα να έχεις καλούς φίλους είναι σε πολλούς ανθρώπους πολύ μεγαλύτερο από το χάρισμα να είσαι ένας καλός φίλος.»
«Επειδή η αγάπη δεν σέβεται, οι φιλόδοξοι άνθρωποι αποφεύγουν με πείσμα, είτε κρυφά είτε φανερά, να αγαπηθούν από άλλους.»
«Οι καλλιτέχνες καλλιεργούν την εκτίμηση για τα πάθη και πάντα το ‘καναν αυτό, βεβαίως, εξυμνούν επίσης τις φοβερές επανορθώσεις για το πάθος, τις οποίες αναλαμβάνει να κάνει κανείς μόνος του, εκείνα τα φοβερά ξεσπάσματα της εκδίκησης, που έχουν ως επακόλουθο τον θάνατο, το σακάτεμα, τον εθελούσιο εξορισμό, κι εκείνη την παραίτηση της σπασμένης καρδιάς.»
«Όταν ένας άνθρωπος προσπαθεί σοβαρά να απελευθερωθεί πνευματικά οι επιθυμίες του και τα πάθη ελπίζουν κρυφά κι αυτά να επωφεληθούν απ’ αυτό.»
«Ο θυμός είναι μια σωματική αρρώστια, που καθόλου δεν ξεπερνιέται με την εξάλειψη της αφορμής του θυμού.»
«Όσο μακριά κι αν πάει κανείς με τη γνώση του, όσο αντικειμενικός κι αν φαίνεται στον εαυτό του, στο τέλος το μόνο που κερδίζει είναι η ίδια του η βιογραφία.»
«Το πάθος ότι κατέχει κανείς την αλήθεια μετράει πολύ λίγο σήμερα σε σχέση μ’ εκείνο το άλλο, ασφαλώς πιο ήπιο και άηχο πάθος της αναζήτησης της αλήθειας, μιας αναζήτησης που δεν κουράζεται να μαθαίνει εκ νέου και να εξετάζει εκ νέου.»
«Το να δείχνεις την ίδια αγαθή διάθεση σε όλους τους ανθρώπους και να είσαι καλός απέναντι τους χωρίς διακρίσεις μπορεί να είναι εξίσου απόρροια βαθιάς περιφρόνησης των ανθρώπων ή αμέριστης αγάπης για αυτούς.»
«Εκείνος που θέλει να ζητήσει κάτι δύσκολο από έναν άλλο, δεν πρέπει να συλλάβει το ζήτημα σαν πρόβλημα, αλλά απλώς να παρουσιάσει το σχέδιό του, σα να ήταν αυτό η μόνη δυνατότητα, όταν λάμπει ξαφνικά στο μάτι του αντίπαλου η αντίρρηση, η αντιλογία, πρέπει να ξέρει πώς να σταματήσει αμέσως και να μη του δίνει καθόλου χρόνο.»
«Από που μπορούν να γεννηθούν τα ξαφνικά πάθη ενός άντρα για μια γυναίκα, τα βαθιά και ενδόμυχα πάθη; Μόνο ο αισθησιασμός είναι η μικρότερη αιτία, αλλά όταν ο άντρας βρίσκει σε ένα πλάσμα αδυναμία, ανάγκη για βοήθεια και αλαζονεία, συμβαίνει κάτι μέσα του, σα να ήθελε να ξεχειλίσει η ψυχή του: αισθάνεται συγκινημένος και θιγμένος ταυτόχρονα. Είναι από αυτό το ευαίσθητο σημείο που αναβλύζει η πηγή της μεγάλης αγάπης.»
«Λακωνικότητα με νεύρο, ηρεμία και ωριμότητα, όταν βρεις αυτές τις ιδιότητες συγκεντρωμένες σε ένα συγγραφέα, σταμάτησε και πανηγύρισε μια μεγάλη γιορτή στη μέση της ερήμου: θα περάσει καιρός πριν αισθανθείς πάλι μια τόση μεγάλη ευχαρίστηση.»
«Να γιατί οι πραγματικοί αναγνώστες των γνωμικών παίρνουν από αυτά μια ευχαρίστηση σχεδόν ασήμαντη, με γεύση μόλις ικανοποιητική, ώστε να γεμίζουν το στόμα τους με τρόπο που θυμίζει εκείνους που εξετάζουν εμπορεύματα. Αυτοί είναι άτομα που επαινούν επειδή δεν ξέρουν να αγαπούν, πρόθυμα στον κολακευτικό θαυμασμό, αλλά ακόμη πιο πρόθυμα στη φυγή.»
«Τι ενδιαφέρει τη μεγαλοφυΐα, αν δεν ξέρει να μεταδίδει σε εκείνον που την παρατηρεί και τη σέβεται, μια τέτοια ελευθερία και ένα τέτοιο ύψος αισθημάτων που να μην έχει ανάγκη από τη μεγαλοφυΐα! -Να γίνεσαι περιττός-αυτή είναι η δόξα όλων των μεγάλων.»

***

Φρίντριχ Νίτσε – Αποφθέγματα Από Το «Ανθρώπινο, Πολύ Ανθρώπινο»
Αντικλείδι , http://antikleidi.com


Δευτέρα, 15 Μαΐου 2017

Χαλίλ Γκιμπράν (1887-1931) ''Η ΡΟΔΙΑ''





Κάποτε, όταν ζούσα στην καρδιά μιας ροδιάς,
άκουσα έναν σπόρο της να λέει:
«Κάποια μέρα θα γίνω δέντρο,
κι ο αγέρας θα τραγουδάει ανάμεσα στα κλώνια μου.
Ο ήλιος θα χορεύει πάνω στα φύλλα μου
και θα είμαι δυνατό δέντρο κι όμορφο,
στις εποχές όλες μέσα».
Ύστερα μίλησε ένας άλλος σπόρος και είπε:
«Όταν ήμουν νιος σαν κι εσένα,
είχα κι εγώ τέτοιες απόψεις,
μα τώρα που μπορώ να μετρώ και να ζυγίζω τα πράγματα,
βλέπω ότι οι ελπίδες μου τρέφονταν του κάκου».
Κι ένας τρίτος σπόρος, μίλησε κι αυτός:
«Δεν βλέπω τίποτα που να προμαντεύει, για μας,
ένα τόσο μεγαλειώδες μέλλον».
Κι ένας τέταρτος είπε:
«Όμως τι φενάκη θα 'ταν η ζωή μας,
χωρίς προοπτικές μεγαλοσύνης».
Είπε ένας πέμπτος:
«Γιατί να διαφωνούμε για το τι θα γίνουμε,
αφού το τι είμαστε δεν γροικάμε καν».
Μα ένας έκτος απάντησε:
«Εκείνο που είμαστε,
αυτό θα εξακολουθήσουμε να είμαστε».
Κι ένας έβδομος:
«Έχω τόσο ξεκάθαρη ιδέα για το καθετί πώς θα γίνει.
Μα να μην μπορώ να την ντύσω με λέξεις!».
Κι ένας όγδοος μίλησε
κι ένατος και δέκατος
και σειρά από άλλους,
και δεν μπορούσα να βγάλω άκρη πια, από τις φωνές τους.
Κι έτσι,
την ίδια εκείνη μέρα,
μετακόμισα στην καρδιά μιας κυδωνιάς,
εκεί όπου οι σπόροι είναι λιγοστοί
και δεν μιλάνε σχεδόν καθόλου.

Χαλίλ Γκιμπράν, Η ροδιά.


Τρίτη, 9 Μαΐου 2017

ΑΓΓΕΛΟΣ ΧΑΝΙΩΤΗΣ, Ο ΚΑΘΗΓΗΤΉΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΗΓΜΕΝΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΠΡΙΝΣΤΟΝ : ''Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΣ ΕΧΕΙ ΕΘΙΣΤΕΙ ΣΤΟ ΝΑ ΒΛΕΠΕΙ ΑΣΠΡΟ Ή ΜΑΥΡΟ'' : ''Η δημιουργική φαντασία αποτελεί προσόν για τον ιστορικό. Δεν τίθεται θέμα αλήθεια, αλλά αντικειμενικότητας και επιλογής των γεγονότων. Το πιο σημαντικό στην Ιστορία δεν είναι το τι έγινε, αλλά το τι σημαίνει αυτό που έγινε για μας και για εκείνους που το αφηγούνται..''

              Άγγελος Χανιώτης: «Ο εγκέφαλός μας έχει εθιστεί στο να βλέπει άσπρο ή μαύρο»

Για ψέματα και αλήθειες για την Ιστορία και τη σχέση μας μαζί της μιλάει ο καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Iνστιτούτο Προηγμένων Μελετών του Πρίνστον Αγγελος Χανιώτης

  | ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 03/05/2017 08:00 |
«Η δημιουργική φαντασία αποτελεί προσόν για τον ιστορικό» υποστηρίζει ο καθηγητής Αγγελος Χανιώτης
Αγγελος Χανιώτης: «Ο εγκέφαλός μας έχει εθιστεί στο να βλέπει άσπρο ή μαύρο»
H Ιστορία λέει την αλήθεια; «Δεν τίθεται θέμα αλήθειας, αλλά αντικειμενικότητας και επιλογής των γεγονότων. Το πιο σημαντικό στην Ιστορία δεν είναι το τι έγινε, αλλά το τι σημαίνει αυτό που έγινε για μας και για εκείνους που το αφηγούνται» λέει στο «Νσυν» ο Αγγελος Χανιώτης. Ο πρώτος έλληνας καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Iνστιτούτο Προηγμένων Μελετών του Πρίνστον, πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης, που πρωτοστάτησε ώστε να επιστραφεί ένα θραύσμα των Γλυπτών του Παρθενώνα από το αρχαιότερο γερμανικό εκπαιδευτικό ίδρυμα στη χώρα μας και ο ερευνητής που τόλμησε σε ένα καινοτόμο για τα επιστημονικά δεδομένα πρόγραμμα να μελετήσει την ιστορία των ανθρώπινων συναισθημάτων - εξού και είναι ένας εκ των τριών επιμελητών (μαζί με τους Νίκο Καλτσά και Γιάννη Μυλωνόπουλο) της έκθεσης που πραγματοποιείται αυτή την περίοδο στο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο της Νέας Υόρκης «Ενας κόσμος συναισθημάτων, Αρχαία Ελλάδα 700 - 200 π.Χ.» - με επιτυχημένη σταδιοδρομία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και από τα νεότερα σε ηλικία αντεπιστέλλοντα μέλη της Ακαδημίας Αθηνών, σε μια στάση του στην Αθήνα μας μίλησε για την Ιστορία, τη σχέση του Νεοέλληνα μαζί της και την πολιτική.

«Το τι είναι Ιστορία εξαρτάται από την απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στην περίοδο που εξετάζουμε και τη δική μας εποχή. Ενας ιστορικός της σύγχρονης εποχής νομίζει ότι έχει πρόσβαση σε πάρα πολλά δεδομένα, αλλά ουσιαστικά αυτό αποτελεί ψευδαίσθηση διότι πολύ μεγάλος αριθμός ντοκουμέντων θα αποκαλυφθεί ύστερα από 30 χρόνια ή και ποτέ. Ενας ιστορικός της αρχαιότητας το πολύ να έχει μπροστά του το 10% ενός τεράστιου παζλ, δεν ξέρει ποια εικόνα θα αποκαταστήσει με αυτά τα κομμάτια και τα παραλλάσσει δημιουργώντας κάθε φορά μια διαφορετική εικόνα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει το γεγονός, π.χ. η Μάχη του Μαραθώνα» συνεχίζει.


Εχουμε τη σωστή εικόνα για το παρελθόν;
Συχνά δεν έχουμε ακριβή εικόνα λόγω των πηγών ενημέρωσης. Τις περισσότερες πληροφορίες ο κόσμος τις παίρνει μέσα από τον εορτασμό εθνικών επετείων. Κι ως εορτασμός προβάλλει το εξιδανικευμένο. Μια άλλη πηγή είναι το σχολικό βιβλίο. Οι πληροφορίες από ένα σύγγραμμα όμως δεν είναι απαραίτητα πλήρεις. Ρόλο παίζει και η σημασία που έχει το παρελθόν για μια κοινωνία. Και για την ελληνική κοινωνία έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από ό,τι για άλλες. Για πολλές δεκαετίες αυτό που προβάλλουμε προς τον εαυτό μας και προς τα έξω είναι το παρελθόν μας. Και δεν συγκρίνεται με τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν επί παραδείγματι οι Γάλλοι το παρελθόν τους, διότι δεν περιορίζονται στον Αστερίξ και τη Γαλλική Επανάσταση. Ο Ελληνισμός κατόρθωσε να πετύχει την ελευθερία του χάρη στις αφηρημένες μνήμες ενός μεγάλου αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, ορθώθηκε στα πόδια του χάρη σε αυτό και έκτοτε προβάλλει ως επιχείρημα αυτό το παρελθόν. Οσο πιο μικρό πληθυσμικά είναι ένα έθνος και όσο περισσότερο αισθάνεται ότι απειλείται από το περιβάλλον του τόσο περισσότερο προβάλλει το παρελθόν.


Υπάρχει κάποιο μοντέλο βάσει του οποίου κινείται η Ιστορία; Είναι ευθύγραμμη, κυκλική;
Η έννοια των κύκλων στην Ιστορία είναι μια ιδέα που γνωρίζει ο Ησίοδος και συνδέεται ακόμη και με αστρονομικούς κύκλους ή με τον κύκλο του έτους. Υπάρχουν επίσης θεωρητικές σχολές που βλέπουν ένα τέλος στην Ιστορία. Για μένα δεν υπάρχει κυκλική κίνηση, αν και μερικές φορές έχουμε την εντύπωση ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Εχουμε αναλογίες αλλά ποτέ επανάληψη. Η Ιστορία της ανθρωπότητας προχωρά εντελώς ευθύγραμμα και χωρίς κανέναν απώτατο σκοπό. Η ιστοριογραφία πιστεύω ότι είναι πιο κοντά στην τέχνη από ό,τι στην επιστήμη διότι ασχολείται με το μοναδικό, ενώ η επιστήμη με το επαναλαμβανόμενο. Οταν ο επιστήμονας χρησιμοποιεί τα ίδια συστατικά σε ένα πείραμα, πρέπει να έχει πάντα το ίδιο αποτέλεσμα. Αν δεν το έχει, κάτι δεν έγινε σωστά. Ο ιστορικός όμως ασχολείται με το μοναδικό και ανεπανάληπτο κι αυτό δεν μπορείς να το προσεγγίσεις με τα εργαλεία του επιστήμονα. Γι' αυτό και πιστεύω ότι η δημιουργική φαντασία αποτελεί προσόν για τον ιστορικό.


Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια τάση αποδόμησης των ιστορικών προσώπων. Είναι αποτέλεσμα νέων ερευνών και στοιχείων ή μήπως μόδα;
Ως ένα βαθμό αποτελεί φυσιολογική αντίδραση στην εξιδανίκευση της Ιστορίας. Είναι θετικό να επέλθει μια ισορροπία ώστε η Ιστορία να γίνει αληθέστερη, για να χρησιμοποιήσω μια λέξη του Θουκυδίδη, δηλαδή ακριβέστερη, πιο αξιόπιστη, πιο κοντά στην πραγματικότητα. Είναι σημαντικό να παρατηρούμε τις ιστορικές προσωπικότητες ως ανθρώπους με αδυναμίες και συναισθήματα και όχι ως αγάλματα σε ένα μουσείο.
Υπάρχει κι ένας δεύτερος λόγος, όμως, ο οποίος έχει να κάνει με τον τρόπο που λειτουργούν πανεπιστήμια και ερευνητικά προγράμματα στο πλαίσιο ενός εντελώς ανταγωνιστικού συστήματος, πιέζοντας τους ερευνητές να παρουσιάσουν κάτι που να μοιάζει πρωτότυπο και επαναστατικό. Δεν υπάρχει τίποτα το απόλυτα καινοφανές στις ιστορικές σπουδές. Μπορείς να διορθώσεις λάθη, να παρουσιάσεις  νέες πτυχές, μια εικόνα πιο πολύχρωμη και ισορροπημένη, αλλά όχι να πεις κάτι επαναστατικό.

Η προβληματική σχέση μας με την Ιστορία εκτιμάτε και ως πανεπιστημιακός δάσκαλος ότι οφείλεται κυρίως στον τρόπο που διδάσκεται στο ελληνικό σχολείο;
Υπάρχει πολύ μεγάλο πρόβλημα στη Μέση Εκπαίδευση. Συρρικνώνεται ο χρόνος για τα μαθήματα του κορμού καθώς έχουν εισαχθεί, για λόγους που κάποτε σχετίζονται με συντεχνιακά ζητήματα, πολλά δευτερεύοντα μαθήματα με αποτέλεσμα ο καθηγητής να μην μπορεί να αναπτύξει όσα επιγραμματικά γράφονται στα σχολικά βιβλία και ο μαθητής να παπαγαλίζει. Ανάλογα προβλήματα υπάρχουν και στο πανεπιστήμιο. Εχει συρρικνωθεί από άποψη προσωπικού διατηρώντας προγράμματα διδασκαλίας που δεν ανταποκρίνονται σε καμία πραγματικότητα. Ο κόσμος ωστόσο διψά για να μάθει. Απόδειξη, ντοκιμαντέρ στην τηλεόραση που αποτελούν ανάσες σε ένα τρισάθλιο τηλεοπτικό τοπίο, η προσέλευση στις παρουσιάσεις βιβλίων και η επιτυχία των διαδικτυακών μαθημάτων των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης. Μια δυσκολία που προκύπτει ωστόσο όταν πρόκειται να παρουσιαστεί κάτι με όλες του τις πολυπλοκότητες είναι ο εθισμός μας στο περιορισμένο, το επιγραμματικό. Επιτείνεται μάλιστα από τον τρόπο που επικοινωνούμε και ο οποίος διαρκώς αλλάζει, λόγω twitter και smartphones, έχοντας επιπτώσεις στη λειτουργία του εγκεφάλου. Μέσα σε 140 χαρακτήρες προσπαθούμε να πούμε πολύπλοκα πράγματα και αυτό δεν γίνεται. Αλλάζουν η ορθογραφία, το λεξιλόγιο, ακόμη και τρόπος σκέψης όταν καλείσαι να χωρέσεις ένα πολύπλοκο νόημα σε ένα SMS.

Οι αλλαγές αυτές όμως δεν επηρεάζουν μόνο τη σχέση μας με την Ιστορία…
Σαφώς, αφορούν και την πολιτική. Εχει εθιστεί ο εγκέφαλός μας στο να βλέπει άσπρο ή μαύρο και όχι την υπόλοιπη παλέτα. Μας γίνεται πλύση εγκεφάλου. Δείτε για παράδειγμα το θέμα της Μακεδονίας. Οι αρχαίοι Μακεδόνες ήταν φυσικά Ελληνες, μιλούσαν ελληνικά, λάτρευαν έλληνες θεούς, οι πόλεις τους είχαν ελληνικά ονόματα. Ποτέ όμως δεν κατοικούσαν στη Μακεδονία αποκλειστικά Ελληνες ούτε σήμερα. Κι αυτό είναι κομμάτι της ελληνικής Ιστορίας. Η εμμονή στο να μη δεχόμαστε να χρησιμοποιεί κανείς άλλος το όνομα «Μακεδονία» θα έχει τελικά ως αποτέλεσμα να αναγνωριστεί η χώρα με το φοβερό όνομα ΠΓΔΜ από όλο τον κόσμο ως «Μακεδονία». Και θα οδηγηθούμε ίσως σε ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά λάθη, να αναγνωριστεί ως «Βόρεια Μακεδονία». Θα ήταν σωστότερο να ονομαστεί «Νέα» ώστε να υπάρχει σαφής διάκριση από την αρχαία, όπως όταν λέει κάποιος Νέο Μεξικό στις ΗΠΑ δεν περιμένει να βρει εκεί Μεξικανούς.

Γελοίο το σύνθημα «πρώτη φορά Αριστερά»

Αντέχει ένας ιστορικός στον πειρασμό να μην κρίνει την τρέχουσα ιστορική πραγματικότητα;

Είναι από τους πειρασμούς που δεν υπάρχει περίπτωση να αντισταθώ. Ενας ιστορικός που δεν αντιμετωπίζει κριτικά την εποχή του είναι εκ γενετής ηλίθιος. Η Ιστορία οξύνει τη σκέψη μας. Αυτό είναι το μεγαλύτερο κέρδος της. Δεν θα προβλέψει αν θα γίνει πόλεμος με τη Βόρεια Κορέα ή τι θα συμβεί με τους πρόσφυγες στην Ευρώπη. Θα γονιμοποιήσει όμως σε τέτοιο βαθμό την κριτική μας σκέψη, ώστε όταν βλέπουμε ένα φαινόμενο να μην το βλέπουμε επιφανειακά, αλλά να διαβάζουμε ανάμεσα στις γραμμές, να προσπαθούμε να καταλάβουμε τις αιτίες, να διακρίνουμε την αλήθεια και το ψέμα, τη βάσιμη προσδοκία και τη φρούδα ελπίδα.

Και πώς αντιστέκεται στον πειρασμό της πολιτικής; 
Στήριξα Το Ποτάμι στις τελευταίες εκλογές, αλλά δεν θα έμπαινα ποτέ υποψήφιος και δεν θα ήθελα κυβερνητική θέση. Είμαι 57 ετών και πιστεύω ότι μπορούν να ασχοληθούν νεότεροι άνθρωποι από μένα με τα κοινά. Οταν λες ότι θα αναμειχθείς με την πολιτική, σκέφτονται αμέσως «αυτός κάτι θέλει». Είναι κι οι μικροκακίες και ο φθόνος των Νεοελλήνων του τύπου «τώρα θα μας διδάξει αυτός τι θα κάνουμε…». Προτιμώ να λέω τη γνώμη μου. Να είμαι συνειδητός και ενεργός πολίτης. Πολιτική δεν είναι μόνο η υποψηφιότητα και η ανάληψη αξιωμάτων. Είναι κάθε παρέμβαση ακόμη και μέσα από ένα άρθρο. Αρκεί να μη μασάμε τις κουβέντες μας εκεί που έχουμε φτάσει και να προειδοποιούμε για όσα έρχονται.

Τι πιστεύετε ότι θα γράψει η Ιστορία δίπλα στη φράση «πρώτη φορά Αριστερά»;
Ελπίζω να μη γράψει «τελευταία φορά Αριστερά», καθώς έχω σε όλη μου τη ζωή υποστηρίξει με την ψήφο μου αριστερά κόμματα. Πρόκειται για ένα σύνθημα του οποίου η γελοιότητα αποδείχθηκε από τη στιγμή που ο ΣΥΡΙΖΑ επέλεξε ως συμμέτοχο στον κυβερνητικό συνασπισμό ένα κόμμα ακραίο, δεξιό, εθνικιστικό κι αλλοπρόσαλλο. Νομίζω ότι αν βάλει κάποιος αυτά τα δύο δίπλα δίπλα δεν χρειάζονται άλλα σχόλια.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ