Σάββατο, 27 Σεπτεμβρίου 2014

ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ ΕΝ ΟΨΕΙ....!!!!


Τα χωράφια ξεραμένα
περιμένουν τα καημένα
της βροχούλας το νερό,
για να πιουν και να χορτάσουν
και οι γεωργοί να πιάσουν
τη δουλειά με τον καιρό...


 ''Το Πρώτο Μάθημα''

  Σήμερα αρχίζουν τα μαθήματα.
  Το καλοκαίρι πέρασε. Τα παιδιά γυρίζουν με τους γονείς τους από τις εξοχές, τα νησιά, τα χωριά τους. Γυρίζουν από τα βουνά, τους κάμπους και τ' ακρογιάλια της ωραίας πατρίδας μας, όπου πέρασαν το καλοκαίρι τους.
   Και τώρα πάλι όλοι μαζί στο σχολείο. Πόσον καιρό είχαν να ιδωθούν ! Πόσα έχουν να ειπούν !
  Ο δάσκαλος μπαίνει στην τρίτη τάξη. Χαίρεται κι εκείνος, που ξαναβλέπει τα καλά παιδιά. Είναι όλα ζωηρά, ροδοκόκκινα, γεμάτα υγεία από τον καθαρό αέρα, τις εκδρομές στα βουνά, τα θαλασσινά λουτρά.
Καλώς τα παιδιά ! Καλώς ορίσατε !
  Τα παιδιά σηκώνονται όλα και χαιρετούν τον καλό τους δάσκαλο.
  -Καλώς σας βρήκαμε, κύριε ! Καλημέρα σας !
  - Και τώρα προσευχή ! Να ευχαριστήσουμε το Θεό, που ανταμωθήκαμε πάλι όλοι καλά.
  Ένα παιδί στέκεται στη μέση, σταυρώνει τα χέρια του και λέει το ''Πάτερ Ημών''. Έπειτα όλα τα παιδιά κάνουν το σταυρό τους και κάθονται στα θρανία τους.
- Σήμερα δε θα κάμωμε μάθημα..., τους λέει ο δάσκαλος. Θέλω να μου πήτε καθένας σας, πώς πέρασε το καλοκαίρι του. Έλα, πες μας τώρα, εσύ, Δημητριάδη, που είσαι και από ένα ωραίο νησί των Κυκλάδων. Έτσι από της θέση σου. Δεν είναι ανάγκη να σηκωθής. Εδώ μιλούμε σήμερα σαν καλοί φίλοι.

''Στο Νησί''

  Ο Δημητριάδης άρχισε :
- Εμείς, κύριε, πήγαμε από την αρχή του καλοκαιριού στο νησί, όπως κάθε χρόνο. Περάσαμε ωραία. Κολύμπι, ψάρεμα, βαρκάδες όλη την ημέρα. Τραβούσαμε κουπί. Συχνά πηγαίναμε με τον πατέρα μας και ρίχναμε τα παραγάδια. Άλλοτε ψαρεύαμε με τη συρτή. Άλλοτε πάλι μόνοι μας με το αρμίδι. Πιάναμε και καβούρια στο γιαλό. Πόσα καβούρια ! Κάθε πέτρα που σηκώναμε είχε και καβούρι από κάτω. Με την απόχη πάλι πιάναμε γαρίδες, για να δολώνωμε τ' αγκίστρια μας. Τί ωραία, που ήταν, κύριε ! Εφέτος, έμαθε κολύμπι και το μικρό μου αδερφάκι, ο Γιώργος. Εγώ τον έμαθα. Θυμήθηκα, που μας ελέγατε, κύριε, πως είναι ντροπή, Ελληνόπουλα εμείς, να μην ξέρωμε κολύμπι. Και κινδυνεύουν να πνιγούν τόσοι κάθε χρόνο στο Φάληρο, επειδή δεν ξέρουν να κολυμπήσουν. Τώρα όλα τ' αδερφάκια μου ξέρουν κολύμπι.
- Εύγε σας ! του είπε ο δάσκαλος. Δεν πρέπει ούτε ένα Ελληνόπουλο να μην ξέρη κολύμπι. Είναι ντροπή.

(...)                                                               (...)                                                                    (...)

''Το Φθινόπωρο''

 Το Φθινόπωρο δεν έχει τα ίδια γούστα με το καλοκαίρι.
  Όσο δα για τη ζωγραφική του, δεν την παραδέχεται καθόλου. Όταν έρθη, τραβά ολόϊσα στην εξοχή, στέκεται, κοιτάζει και λέει :
- Μανία που την έχει το καλοκαίρι με το πράσινο ! Δεν καταλαβαίνει, πως αν έβαζε και λίγο κίτρινο, θα ήταν όλα πιο ωραία ;
  Και παίρνει αμέσως πράσινη και κίτρινη μπογιά, φτιάχνει χίλιες δυό κιτρινοπράσινες βαφές και χρωματίζει τα φύλλα. Έπειτα κατεβαίνει στα περιβόλια, τα βλέπει και αυτά καταπράσινα και φωνάζει :
- Καλά τα φύλλα, μα και τα φρούτα πράσινα ; Βλέπω, πως το καλοκαίρι δεν ξέρει τί του γίνεται από ζωγραφική. Κι αρχίζει σιγά σιγά και βάφει τα φρούτα με διάφορα χρώματα. Τα μήλα τ' αφήνει πράσινα από τη μιά μεριά κι από την άλλη τα βάφει κίτρινα. Επάνω στο κίτρινο βάζει και λίγο κόκκινο χρώμα, πολύ απαλό.
  Τα δαμάσκηνα τα χρωματίζει άλλα κατακίτρινα και άλλα με βαθύ γαλάζιο χρώμα. Το ίδιο κάνει και για τις ελιές. Τα ροδάκινα, άλλα τα βάφει χρυσαφιά, και άλλα με τρία διαφορετικά χρώματα. Τα κυδώνια και τα λεμόνια τα βάφει κάθε μέρα από λίγο, ώσπου να γίνουν κίτρινα σαν το κερί.
   Πριν προφτάση όμως ν' αλλάξη όλα τα χρώματα, που σκόρπισε το καλοκαίρι, φτάνει κι η ώρα του να φύγη.
- Τί κρίμα, λέει, που δεν μου μένει καιρός να τα ζωγραφίσω όλα ! Όσα προφτάσω λοιπόν ! Τ' άλλα ας τα χρωματίση ο αδερφός μου ο Χειμώνας. Εκείνος όμως έχει άλλη μανία πάλι. Όλα τα θέλει κάτασπρα. Άσπρα τα βουνά, άσπρους τους κάμπους. Στα δέντρα βάζει τόση άσπρη μπογιά, που νομίζεις, πως είναι από μπαμπάκια. Φτιάνει και παλάτια από κρύσταλλο.
  Ως τώρα έχει κι ένα καλό ο αδερφός μου ο Χειμώνας. Αποτελειώνει το χρωμάτισμα των λεμονιών, μαυρίζει τις ελιές, χρυσώνει και βερνικώνει τα πορτοκάλια. Το καλοκαίρι όμως δεν το ξεπερνά μονάχα στην ζωγραφική, αλλά και στη γεύση και στην όσφρηση. Εκείνο αγαπά τα ξινά και τα στυφά. Εγώ τα θέλω γλυκά, ζουμερά και μοσκομυρισμένα.
  Όταν έρθει η ώρα να φύγη το φθινόπωρο, κατεβαίνει στα χωριά και στις πολιτείες και λέει στους ανθρώπους :
- Καλοί μου άνθρωποι ! Δεν είναι πιο όμορφα τώρα τα περιβόλια και τ' αμπέλια σας ;! Πέστε την αλήθεια, ποιός είναι καλύτερος ζωγράφος ; Το καλοκαίρι ή εγώ ;
(...)                                                             (...)


''ΕΛΛΗΝΟΠΟΥΛΑ''
ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟ
για την τρίτη τάξη του δημοτικού σχολείου
ΟΕΣΒ (Οργανισμός Εκδόσεως
Σχολικών Βιβλίων)
ΠΑΥΛΟΥ ΝΙΡΒΑΝΑ
ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΖΗΣΗ
ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ
1947

(πρώτη έκδοση
Εκδοτικός Οίκος
Δημητράκου Α.Ε. Αθήναι 1937)



 

Παρασκευή, 26 Σεπτεμβρίου 2014

ΣΤΟ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΙΚΗΣ ΜΥΗΣΗΣ...


''ΉΤΑΝ ΜΙΚΡΟ..''

του ΑΡΓΥΡΙΟΥ Β. ΧΑΤΖΗΚΥΠΡΑΙΟΥ

Ηταν μικρός και ασήμαντος
ο σπόρος του έρωτά μου...
 Ανάδειξε βλαστούς ωστόσο.
Τον πότισα με τα δάκρυα της οδύνης μου,
τον πότισα με τους ακένωτους κρουνούς της χαράς μου.

Και ιδού τώρα :
ανεδύθη, ορθώθηκε ένα δέντρο,
πολύκλωνο, πολύκλαδο, πολύκαρπο.
Πολύανθο ένα δέντρο !

Δρέψε τους κλάδους και τους κλώνους,
δρέψε τους πολύχυμους καρπούς,
δρέψε τους καταπόρφυρους ανθούς του !
 Είναι δικό σου αυτό το δέντρο,

σου Ανήκει,
Αγαπημένη !



                                          *******
                                                                         



Κυριακή, 21 Σεπτεμβρίου 2014

ΠΡΟΣΩΠΑ ΠΟΥ ΆΛΛΑΞΑΝ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ...

ΙΩΣΗΦ ΣΤΑΛΙΝ

Ο Πανούργος Πατερούλης
  *Η Ρωσία του Κόκκινου Τσάρου
Στις 30 Δεκεμβρίου 1916 από τα νερά του ποταμού Νιέβα στην Αγία Πετρούπολη αναδύεται ένα πτώμα. Ο επιφορτισμένος με την ανάκριση εισαγγελέας αναφέρει : ''Ανευρέθη πτώμα αγνώστου ανδρός, ηλικίας περίπου 50 ετών, με ανάστημα υψηλότερο από το κανονικό, με γαλάζια κεντημένη μπλούζα επάνω από λευκό πουκάμισο. Τα πόδια, ντυμένα με ψηλές μπότες από σέβρο, είναι δεμένα με σχοινί, όπως και οι καρποί των χεριών.Φορεί μεγάλη χρυσή αλυσίδα στον λαιμό. Μαλλιά ανοιχτά καστανά, γένια και μουστάκια μακριά και ακατάστατα''.
 Παγκόσμια Ιστορία
Η αυτοψία αποδεικνύει ότι πρόκειται για το πτώμα του Γκρικόρι Εφίμοβιτς Ρασπούτιν, του μισητού συμβούλου της - εξίσου μισητής με τον Κάϊζερ στη Ρωσία - ''γερμανίδας'' τσαρίνας Αλεξάνδρας. Τον είχαν δηλητηριάσει με κυάνιο, τον είχαν πυροβολήσει τρεις φορές εξ επαφής, τον είχαν ρίξει (ζωντανό ακόμη) στα νερά του ποταμού την προηγούμενη. Μερικές ημέρες πριν, η Αλεξάνδρα είχε γράψει στον τσάρο Νικόλαο :''Προς Θεού, όχι στη συνταγματική κυβέρνηση, που έχει γίνει έμμονη ιδέα όλων. Η γαλήνη θα ξαναγυρίσει, αλλά πρέπει να νιώσουν τη γροθιά σου. Οι Ρώσοι θέλουν να τους χαϊδεύεις με το μαστίγιο. Είναι στη φύση τους !''.
  Η δολοφονία του Ρασπούτιν, αν και θεωρήθηκε έργο μιάς ομάδας ρώσων ευγενών που ανησυχούσαν για την επιρροή του στη βασιλική οικογένεια, κατά πολλούς υπήρξε το προοίμιο της Οκτωβριανής Επανάστασης. Είχαν περάσει ήδη 11 χρόνια από τότε που η Ρωσία είχε επαναστατήσει και πάλι, όταν τα στρατεύματα πυροβόλησαν εναντίον διαδηλωτών που πραγματοποιούσαν ειρηνική συγκέντρωση. Ο τσάρος Νικόλαος Β' μετά τις ταραχές και τις απεργίες στη Βιομηχανία, είχε αναγκαστεί το 1905 να εκδώσει το Μανιφέστο με το οποίο παραχωρούσε στον ρωσικό λαό Σύνταγμα που προέβλεπε το πρώτο αιρετό Κοινοβούλιο, τη Δούμα. Είναι η χρονιά κατά την οποία η χώρα έχει ηττηθεί στον Ρωσωϊαπωνικό Πόλεμο. Ο Τσαρισμός ηττάται και στο εξωτερικό και στο εσωτερικό. Οι ταραχές εξαπλώνονται. Αποκορύφωση, η γενική απεργία τον Ιούλιο του 1914, που παραλύει πλέον τη Ρωσία. Ο επαναστατικός πυρετός κοπάζει μόνο με την έναρξη του Α' Παγκοσμίου. οπότε η Γερμανία κηρύσσει επισήμως τον πόλεμο στη Ρωσία. Στη μάχη του Τάνενμπεργκ ο στρατός της Μόσχας συντρίβεται. Μέσα σε έναν χρόνο οι ρωσικές απώλειες φθάνουν τα τέσσερα εκατομμύρια. Η πείνα και η εξαθλίωση μαστίζουν τη χώρα από άκρου εις άκρον. Οι αλλλεπάλληλες ήττες οδηγούν στις 2 Μαρτίου 1917 στην παραίτηση του τσάρου υπέρ του μεγάλου δούκα Μιχαήλ ο οποίος, με τη σειρά του, παραιτείται σε λίγο από τον θρόνο. Ορισμένοι πρώην βουλευτές της Δούμας συγκροτούν προσωρινή κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον πρίγκιπα Λβοφ (φιλελεύθερο μοναρχικό), υπουργό Εξωτερικών τον φιλελεύθερο Μιλιούκοφ και υπουργό Δικαιοσύνης τον Κερένσκι (από τον χώρο της μετριοπαθούς Αριστεράς).Οι συνθήκες για την ''κόκκινη Επανάσταση'' έχουν ωριμάσει.
  Ο Βλαντίμιρ 'Ιλιτς Λένιν έχει συγκροτήσει ήδη από το 1901 το Κόμμα των Μπολσεβίκων, το οποίο ''αιματοδοτούν'' η ένδεια και οι κακουχίες του ρωσικού λαού. Οι ιδέες του σοσιαλισμού βρίσκουν πρόσφορο έδαφος στους καταπιεσμένους και πεινασμένους Ρώσους οι οποίοι δεν φαίνεται να ικανοποιούνται ούτε από την ανατροπή του τσάρου ούτε από την ανάληψη της πολιτικής εξουσίας από ''αστούς'' και 'γεφυροποιούς''. Ξεσπούν εξεγέρσεις των μπολσεβίκων. Είναι η εποχή που ο ''ατσαλένιος'' κομμουνιστής από την Γεωργία βγαίνει από την αφάνεια. Ο ρόλος του παλαιού αγωνιστή Στάλιν αρχίζει να γίνεται αισθητός. Η βίαιη αντικομμουνιστική εκστρατεία που ξεσπά έχει βασικό στόχο τον Λένιν ο οποίος χαρακτηρίζεται ''πράκτορας των Γερμανών''. Και ο Στάλιν είναι που τον βοηθά τότε να καταφύγει στη Φιλανδία. Ο Στάλιν είναι που, εν τη απουσία του αρχηγού, καθοδηγεί πλέον το κόμμα. Η κυβέρνηση τώρα προεδρεύεται από τον Κερένσκι, ο οποίος καλεί στρατεύματα για να την προστατεύσουν από μπολσεβικικούς αιφνιδιασμούς αλλά τελικώς απειλείται από αντεπανάσταση της Δεξιάς και αναγκάζεται να ζητήσει τη βοήθεια των καλά οργανωμένων κομμουνιστών. Ήταν η κίνηση ''μπούμεραγκ''. Οι μπολσεβίκοι βοηθούν αλλά με κάθε αποτελεσματική κίνησή τους κερδίζουν έδαφος στη λαϊκή συνείδηση. Στις 3 Απριλίου 1917 ο Λένιν επιστρέφει από την εξορία.
  7 Νοεμβρίου (25 Οκτωβρίου σύμφωνα με το παλαιό ρωσικό ημερολόγιο), 2π.μ. ''Άρχισε'' λέει ο Τρότσκι κοιτάζοντας το ρολόϊ του. Αποσπάσματα επαναστατών στρατιωτών και ενόπλων εργατών θα καταλάμβαναν τους σιδηροδρομικούς σταθμούς, τα ταχυδρομεία, τα τηλεγραφεία και άλλα σημεία κλειδιά της Πετρούπολης. Στις 11π.μ. τα κανόνια των φρουρών του Αγίου Πέτρου και του Αγίου Παύλου άρχισαν να βάλλουν κατά των ανακτόρων. ''Από κυνηγημένοι βρισκόμαστε στην ανώτατη εξουσία'', είπε ο Λένιν.
   Ο ''ατσαλένιος'', παρά την προσφορά του στην ''κόκκινη επανάσταση'' του Οκτωβρίου 1917, κρατά ακόμη χαμηλούς τόνους. Ως και στα πρακτικά που κρατήθηκαν δύο χρόνια μετά για την πρώτη καταγραφή της ιστορίας του κόμματος δεν αναφέρεται πουθενά. Εν τω μεταξύ, η Ρωσία έχει βυθιστεί στον εμφύλιο μεταξύ των ''κόκκινων'' (μπολσεβίκων) και των  ''λευκών'' (τσαρικών). Ο Τρότσκι την ίδια χρονιά που ξεσπά ο εμφύλιος, το 1918, συγκροτεί τον Κόκκινο Στρατό. Οι Μπολσεβίκοι κατορθώνουν να θέσουν υπό τον έλεγχό τους όλη τη χώρα το 1920. Ύστερα  από δύο χρόνια ιδρύεται η Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών και το 1924 πεθαίνει ο Λένιν. Η υπομονή του Στάλιν, ο οποίος όλα αυτά τα χρόνια ενεργεί υπόγεια και με ψυχρές, μεθοδικές κινήσεις, ανταμείβεται. Κατορθώνει να εξουδετερώσει τους εσωκομματικούς αντιπάλους του και να γίνει ο νέος ''τσάρος των Ρώσων''. Ο ''Κόκκινος Τσάρος''. Ο επαναστάτης, ο ''πατερούλης'' που αγαπήθηκε από τους συμπατριώτες του με τη δράση του στη Ρωσία του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και ο δικτάτορας του Β' Παγκοσμίου που μισήθηκε από τις φιλελεύθερες φωνές όχι μόνο της χώρας του αλλά και όλου του πλανήτη.
  Ογδόντα χρόνια μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση τίποτε στη Μόσχα αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο δεν είναι ίδιο πια. Την πάλη των τάξεων διαδέχθηκε η παγκοσμιοποίηση και τον ρόλο του Γ' Παγκοσμίου οι τρομοκρατικές επιθέσεις και τα αντίποινα. Τί νόημα θα είχε λοιπόν, εκτός από κάποιον ''επετειακό'' χαρακτήρα, να διαβάσει κανείς μία συνέντευξη που παραχώρησε ο Στάλιν το 1934 στον Βρετανό συγγραφέα Τζ. Φ. Γουέλς και την οποία θα δούμε παρακάτω ; Να προβληματιστεί γύρω από το επίκαιρο και πάντα καυτό θέμα της Βίας.

Σύντομο οδοιπορικό στη ζωή του ''πατερούλη'',
ΙΩΣΗΦ Βησσαριόνοβιτς Τζουγκασβίλι (Στάλιν)
Γέννήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 1879 στο Γκόρι της Γεωργίας.
  Ο πατέρας του ήταν τσαγκάρης και η μητέρα του πλύστρα. Υπήρξε πανέξυπνος και άριστος μαθητής. Με πρωτοβουλία της μητέρας του γράφτηκε στην εκκλησιαστική σχολή του Γκόρι. Σε ηλικία 15 ετών ''βαπτίζεται'' στο πνεύμα της ανταρσίας και της αμφισβήτησης για τους ρώσους καταπιεστές και αρχίζει να διαβάζει ''απογορευμένα'' βιβλία (Δαρβίνο και Τσερνισέφσκι). Η επαναστατική διάθεσή του εκφράζεται, κατ' αρχήν, μέσα από τον γεωργιανό εθνικισμό, πνεύμα το οποίο, σύμφωνα με μία ερμηνεία, εκφράστηκε αργότερα με τις εκκαθαρίσεις μειονοτήτων. Αρχίζει να γράφει ποιήματα και εκδηλώνει κλίση στη λογοτεχνία. Μυείται στις ιδέες του Μαρξισμού και το 1898, σε ηλικία 19 ετών, προσχωρεί στην ομάδα ''Μεζάμε Ντάζι'' (''Τρίτη Ομάδα'' επαναστατών) της οργάνωσης ''Κβάλι'' (''Πορεία''). Το 1900 είναι πια ''επαγγελματίας'' επαναστάτης. Μετά την διάσπαση του Ρώσικου Εργατικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος σε μπολσεβίκους (μέλη της πλειοψηφίας) και μενσεβίκους (μέλη της πλειοψηφίας) τάσσεται με την πρώτη ομάδα, ακολουθώντας τον Λένιν.
 Το 1905 συμμετέχει ενεργά στην ''πρώτη δοκιμή της επανάστασης'' που έμεινε θρυλική για τη στάση του πληρώματος στο θωρηκτό ''Ποτέμκιν'' και την εξέγερση της Οδησσού. Συμμετέχει και στον κλεφτοπόλεμο και τις περίφημες ''απαλλοτριώσεις'' (τα κεφάλαια και τα όπλα που κλέβουν οι μπολσεβίκοι από τράπεζες, χρηματαποστολές και αποθήκες όπλων για να χρησιμοποιήσουν αργότερα στον αγώνα τους, επιχείρηση που διήρκεσε ως το 1907). Οι κινήσεις του είναι ψυχρά μελετημένες, τα προϊόντα της κλοπής πηγαίνουν ως και το τελευταίο ρούβλι στο ταμείο του κόμματος.  Ο Τζουκασβίλι αρχίζει να αποκτά φήμη για τις σκληρές μεθόδους του. Ο Λένιν του προτείνει να υιοθετήσει το όνομα ''Στάλιν'' (''ατσάλινος''). Η κατάρρευση του τσαρισμού τον βρίσκει πλέον μέλος της ηγετικής ομάδας των μπολσεβίκων, οι οποίοι αρχίζουν τον αγώνα ανατροπής του αστικού πλέον καθεστώτος. Βρίσκεται όμως ακόμη υπό τη σκιά του Λένιν και το Τρότσκι. Το ίδιο και αμέσως μετά την ανατροπή του Κερένσκι και την κατάληψη της εξουσίας στις 25 Οκτωβρίου 1917. Γίνεται μέλος του υπουργικού συμβουλίου της πρώτης υπό τον Λένιν κομμουνιστικής κυβέρνησης και αρχίζει να νιώθει ο ''τρίτος άνθρωπος'' της Ρωσίας. Με τον τερματισμό του εμφυλίου πολέμου γίνεται μέλος του πολιτικού γραφείου (politburo) και στις 3 Απριλίου 1922 γενικός γραμματέας της κεντρικής επιτροπής του κόμματος. Μετά τον θάνατο του Λένιν (21 Ιανουαρίου του 1924) καταφέρνει να παραγκωνίσει τους εσωκομματικούς αντιπάλους του και να αναλάβει την ηγεσία του κόμματος. Εξόντωσε όλους όσοι τον παρακινούσαν να μετριάσει τη στυγνή δικτατορία του. Στο πλαίσιο των ''εκκαθαρίσεών'' του θέσπισε την ποινή του θανατου ακόμα και για παιδιά κάτω των 12 ετών.  Ο Χίτλερ τον χαρακτήρισε ''μισό - γίγαντα, μισο - κτήνος '' . Η κόρη του Σβετλάνα κατήγγειλε ότι μαζί με τους εκατομμύρια ανθρώπους που έστειλε στον θάνατο οδήγησε και την μητέρα της στην αυτοκτονία. Του άρεσε ο κινηματογράφος - ειδικά ο Τσάρλυ Τσάπλιν και τα αμερικάνικα γουέστερν. Κατηγορήθηκε ότι επέτρεψε στους Γερμανούς να εισβάλουν στην Βαλκανική επειδή μισούσε τις δημοκρατίες στη Δύση.
  Πέθανε στις 5 Μαρτίου 1953 από εγκεφαλική αιμορραγία. Η σορός του τοποθετήθηκε δίπλα στη σορό του Λένιν, στο Μαυσωλείο της Κόκκινης Πλατείας.
 
ΙΩΣΗΦ ΣΤΑΛΙΝ
Ο ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΑΣ
 
Όταν πρωτοδημοσιεύθηκε η συνέντευξη που ακολουθεί (27 Οκτωβρίου 1934) είχε τον τίτλο ''Μιά συζήτηση ανάμεσα στον Στάλιν και τον Γουέλς''. Αργότερα το κείμενο αυτό αποτέλεσε αφορμή αντεγκλήσεων μεταξύ των διανοουμένων της Αριστεράς, οι οποίοι θεωρούσαν τον Στάλιν ''εγωκεντρικό, φανατικό, δεσποτικό, άνθρωπο που ήθελε να μονοπωλήσει την εξουσία''. Ο Τζώρτζ Μπέρναρντ Σώ και ο Έρνεστ Τόλερ δημοσίευσαν μάλιστα τον εξής σχολιασμό : ''Ο Στάλιν ακούει με προσοχή και σοβαρότητα όσα του λέει ο Γουέλς, απαντώντας με ακρίβεια στις ερωτήσεις του και θέτοντας τον δάκτυλο επί τον τύπον των ήλων. Ο Γουέλς όμως φαίνεται να μην ακούει τον Στάλιν. Περιμένει υπομονετικά να σταματήσει να μιλάει ο Στάλιν για να πει τα δικά του. Δεν πήγε εκεί για να μάθει από τον Στάλιν αλλά για να τον διδάξει, καθώς φαίνεται''. Ο Σώ περιγράφει τον Στάλιν ως ''πρώτης τάξεως ακροατή'' και τον Γουέλς ως τον ''χειρότερο ακροατή του κόσμου''. Ο Τόλερ, από την πλευρά του, υποστήριξε ότι, σε αντίθεση με όσα συνέβαιναν στις φασιστικές χώρες, στην ΕΣΣΔ την εποχή εκείνη άνοιγε ο δρόμος για όλο και περισσότερες πνευματικές ελευθερίες.
  Η συνέντευξη αυτή παραχωρήθηκε στον Η. G. Wells τον Οκτώβριο του 1934 για λογαριασμό της επιθεώρησης ''The New Statesman and Nation''.
- Σας είμαι υπόχρεος, κύριε Στάλιν. Μου κάνατε μεγάλη τιμή που με δεχτήκατε. Πριν από λίγο καιρό επισκέφθηκα τις ΗΠΑ, όπου ''ανέκρινα'' σε μία πολύωρη συζήτηση τον πρόεδρο Ρούσβελτ. Σκοπός μου ήταν να διερευνήσω το πώς σκεπτόταν, ποιές ήταν οι ιδέες του. Το αντικείμενο της επισκέψεώς μου τώρα εδώ είναι να σας ρωτήσω τί ακριβώς κάνετε για να αλλάξετε τον κόσμο.
-''Τίποτα σπουδαίο...''
-Γυρίζω τον κόσμο ως ένας κοινός φυσιολογικός άνθρωπος και παρατηρώ τι συμβαίνει γύρω μου...
-''Οι τόσο σημαντικές διασημότητες όπως εσείς δεν είναι ''κοινοί άνθρωποι''. Ασφαλώς μόνο η Ιστορία θα μας πει ποιοί τελικά υπήρξαν πραγματικά σημαντικές προσωπικότητες. Όπως και αν έχει, εσείς δεν παρατηρείτε τον κόσμο με τα μάτια ενός κοινού ανθρώπου''.
-Δεν θα προσποιηθώ τον μετριόφρονα. Θέλω να πω ότι προσπαθώ να βλέπω τον κόσμο μέσα από τα μάτια ενός κοινού ανθρώπου και όχι από τη σκοπιά ενός πολιτικού ή ενός στελέχους της δημόσιας διοίκησης. Η επίσκεψή μου στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε μεγάλο ενδιαφέρον. Η οικονομία της χώρας βρίσκεται σε φάση ανοικοδόμησης. Ο Λένιν είχε πει : ''Πρέπει να διδαχθούμε (από την Αμερική) πώς να κάνουμε εμπόριο''.Σήμερα, αν κάποιοι πρέπει να πάρουν μαθήματα, αυτοί είναι οι καπιταλιστές, οι οποίοι έχουν πολλά να διδαχθούν από τη σοσιαλιστική σκέψη του. Ξέρετε τί δημιουργούν αυτή τη στιγμή οι ΗΠΑ; Μιά σχεδιασμένη - δηλαδή σοσιαλιστική - οικονομία ! Βεβαίως εσείς και ο Ρούσβελτ ξεκινάτε από διαφορετική αφετηρία. Μη μου πείτε όμως ότι δεν υπάρχουν κοινά σημεία στη σύλληψη της κεντρικής ιδέας...Στην Ουάσιγκτον, όπως και εδώ, δημιουργούν νέους οργανισμούς κρατικής παρέμβασης και ελέγχου στην προσπάθειά τους να οικοδομήσουν έναν αποτελεσματικό δημόσιο τομέα που θα καλύπτει τη βασική τους ανάγκη : την ικανότητα διοίκησης. Αυτή δεν είναι και η δική σας ανάγκη ;
''Θα σκίσω το πουκάμισό μου, και θα δείξω το στήθος μου στη Σελήνη, και μ'απλωμένα
τα χέρια, θα προσφέρω λατρεία σ'εκείνη που ψιχαλίζει το φως της πάνω στον κόσμο''
Σύμφωνα με μία εκδοχή, το ''Τζουκασβίλι'' υποδηλώνει εβραϊκή καταγωγή.
Οι Τζ. Φίσμαν και Τζ. Μπ. Χάτον στο βιβλίο τους ''Η ιδιωτική ζωή του Στάλιν''
υποστηρίζουν ότι οι Εβραίοι είχαν φθάσει στη Γεωργία από το νησί Τζου, ότι η
λέξη ''τζούγκα'' στην τοπική διάλεκτο σημαίνει ''ισραηλίτης'', ''καταγόμενος εκ της νήσου Τζου'',
και ότι, με εξαίρεση τους ευγενείς, οι απόγονοι αυτών των μεταναστών
έφεραν το επώνυμο ''Τζουγκασβίλι''.
- ''Οι ΗΠΑ και η ΕΣΣΔ έχουν διαφορετικούς στόχους. Οι επιδιώξεις και οι ενέργειες των Αμερικανών έχουν αφετηρία την οικονομική κρίση. Προσπαθούν να την ξεπεράσουν μέσω των καπιταλιστών, με την ανάπτυξη της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, χωρίς να αλλάξουν, να θίξουν καν, τις βάσεις της οικονομίας τους. Εδώ, αντιθέτως, για να επουλώσουμε τις πληγές της παλιάς και κατεστραμμένης οικονομίας μας οικοδομούμε μιά τελείως καινούρια βάση. Ακόμη και αν ήθελαν να περιορίσουν  τις ζημιές τους στο ελάχιστο οι Αμερικανοί δεν θα διενοούντο να καταστρέψουν τις ρίζες, τις δομές της οικονομικής αναρχίας οι οποίες στηρίζουν το υπάρχον καπιταλιστικό σύστημα. Συντηρούν ένα μοντέλο οικονομίας που τους οδηγεί αναπόφευκτα και με μαθηματική ακρίβεια στην παραγωγική αναρχία. Στην καλύτερη περίπτωση δηλαδή μιλάμε για προσπάθεια θεραπείας των συμπτωμάτων και όχι για ριζική θεραπεία. Για προσπάθεια αντιμετώπισης των κραυγαλέα αρνητικών χαρακτηριστικών ενός γερασμένου κοινωνικού συστήματος που γεννάει αναρχία και κρίσεις - και όχι για κατάργησή του. Πιθανώς από την δική τους σκοπιά οι Αμερικανοί να θεωρούν ότι αναδιοργανώνουν την κοινωνία τους. Αντικειμενικά όμως αυτό που κάνουν είναι να συντηρούν την υπάρχουσα δομή της κοινωνίας. Ούτε θα σκέπτονταν ποτέ να υιοθετήσουν την κρατικά σχεδιασμένη κοινωνία. Ποιά είναι ακριβώς τα χαρακτηριστικά μιάς σχεδιασμένης κοινωνίας ; Η σχεδιασμένη κοινωνία αγωνίζεται για την εξάλειψη της φτώχειας και της ανεργίας. Ας υποθέσουμε ότι είναι δυνατόν να μειώσουμε το ποσοστό της ανεργίας σε ένα επιθυμητό χαμηλό επίπεδο μέσα στο πλαίσιο του καπιταλισμού, χωρίς να καταργήσουμε δηλαδή το σύστημα της ''ελεύθερης'', άναρχης κατ' εμέ, οικονομίας. Δεν θα βρίσκαμε ούτε έναν κεφαλαιοκράτη πρόθυμο να αποδεχθεί την πλήρη εξάλειψη της ανεργίας. Γιατί ; Διότι στόχος του καπιταλιστή είναι να ασκεί πιέσεις στην αγορά εργασίας ώστε να εξασφαλίζει πολλά διαθέσιμα - άρα φθηνά - εργατικά χέρια. Καταλάβατε τώρα, κύριε Γουέλς, γιατί είναι αδύνατον να υιοθετήσουν τη σχεδιασμένη οικονομία οι αστικές κοινωνίες ; Και δεν είναι μόνο αυτό. Η κρατικά σχεδιασμένη οικονομία προϋποθέτει την ανάπτυξη των κλάδων εκείνων που παράγουν τα απαραίτητα για τις ευρείες λαϊκές μάζες αγαθά. Η ανάπτυξη των παραγωγικών κλάδων στον καπιταλισμό γίνεται όμως με εντελώς διαφορετικά κριτήρια. Το κεφάλαιο στρέφεται εκεί όπου ''οσμίζεται'' μεγαλύτερο συντελεστή κέρδους. Ουδέποτε ένας καπιταλιστής θα δεχθεί να υποστεί ζημιές ή μείωση κερδών στο όνομα της ικανοποίησης των αναγκών του λαού. Χωρίς να απελευθερωθούμε από τους καπιταλιστές, χωρίς να καταργήσουμε την ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, είναι αδύνατον να δημιουργήσουμε μία σχεδιασμένη οικονομία''.

-Συμφωνώ. Αλλά επιτρέψτε μου να διαφωνήσω κάθετα με το ''δόγμα'' ότι, αν μία κοινωνία υιοθετήσει τη σχεδιασμένη οικονομία, τότε θα καταργηθεί η οικονομική ολιγαρχία και θα έχουμε σοσιαλισμό. Κατά τη γνώμη μου, οι ιδέες που οδήγησαν στο ''new deal'' του Ρούσβελτ είναι κατά βάση σοσιαλιστικές. Αντί να δίνουμε έμφαση στην αντιπαλότητα και στον ανταγωνισμό μεταξύ των δύο διαφορετικών κόσμων μας, θα έπρεπε να βρούμε μία κοινή γλώσσα η οποία θα μας βοηθούσε να κατανοήσουμε καλύτερα τη δύναμη που κρύβει το εποικοδομητικό πνεύμα της συνεργασίας.
-''Όπως προηγουμένως έλεγα ότι είναι αδύνατον να εφαρμόσεις τις αρχές της σχεδιασμένης οικονομίας διατηρώντας ταυτόχρονα την οικονομική βάση του καπιταλισμού δεν μιλούσα περιφρονητικά για τις προθέσεις του Ρούσβελτ ούτε είχα πρόθεση να αμφισβητήσω τις άριστες προθέσεις των πρωτοβουλιών του. Ο Ρούσβελτ είναι εξαιρετικός ηγέτης, από τους σπουδαιότερους του καπιταλιστικού κόσμου. Αλλά το βέβαιο είναι ότι δεν μπορείς να φθάσεις σταδιακά στον σοσιαλισμό, με την αγγλοσαξονική έννοια του όρου, υπό συνθήκες καπιταλισμού. Τί είδους σοσιαλισμός είναι αυτός ; Στην καλύτερη περίπτωση θα βρεθεί μέσα στον ασφυκτικό κλοιό των πιο σκληρών εκπροσώπων του καπιταλισμού, του συστήματος της εκμετάλλευσης του ανθρώπου, ενώ αντίθετα προϋποθέτει την εφαρμογή της αρχής του ελέγχου της οικονομίας σε όλα τα επίπεδα. Και αμέσως μόλις ο Ρούσβελτ προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει μέσα που θα μπορούσαν να κλονίσουν τα θεμέλια του καπιταλισμού θα υποστεί συντριπτική, εξευτελιστική ήττα. Γιατί οι τράπεζες, η βιομηχανία, οι μεγάλες επιχειρήσεις και οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις δεν είναι στα χέρια του, δεν θα μπορεί να τις ελέγξει. Οι σιδηρόδρομοι και ο εμπορικός στόλος, τα πάντα, είναι ατομική ιδιοκτησία. Στρατιές ολόκληρες ειδικευμένων εργατών, μηχανικών και τεχνοκρατών δουλεύουν για λογαριασμό ιδιωτικών επιχειρήσεων. Επιπλέον, στον καπιταλιστικό κόσμο το κράτος είναι ένας θεσμός συνυφασμένος με την άμυνα της χώρας, τη διατήρηση της τάξης. Είναι δηλαδή απλώς μία φοροεισπρακτική μηχανή. Υπό μίαν αυστηρή έννοια λοιπόν η οικονομία δεν βρίσκεται στα χέρια του κράτους. Αντίθετα, το κράτος βρίσκεται στα χέρια της καπιταλιστικής οικονομίας, τελεί υπό τον έλεγχό της. Γι' αυτόν τον λόγο πολύ φοβάμαι ότι ο Ρούσβελτ δεν θα καταφέρει να κάνει αυτό που λέτε - αν βεβαίως υποθέσουμε ότι θα ήθελε''.
-Η πρωτοπορία της διανόησης και η σύγχρονη επιστήμη έχουν στρατολογήσει δυνάμεις που μάχονται για τη βελτίωση της οργάνωσης και της λειτουργίας της κοινωνίας - και διάκεινται, με άλλα λόγια, φιλικά προς τον σοσιαλισμό. Η ιδέα του ελέγχου των οικονομικών ατομικών δραστηριοτήτων, και κατ' επέκταση η σοσιαλιστική θεωρία, έχει κατακτήσει ήδη αρκετά σημαντικό μέρος του μηχανισμού αυτού. Ο έλεγχος των τραπεζών, της βιομηχανίας και του εμπορίου από την πλευρά του κράτους σημαίνει κρατικοποίηση όλων των κλάδων της εθνικής οικονομίας. Αυτή θα είναι η πορεία προς την κοινωνικοποίηση. Ο ατομικισμός και ο σοσιαλισμός όμως δεν είναι αντίθετες έννοιες. Μεταξύ αυτών των δύο υπάρχουν πολλές ενδιάμεσες διαβαθμίσεις. Η καθιέρωση ή μη του συστήματος της σχεδιασμένης οικονομίας θα εξαρτηθεί από τους ''εγκεφάλους'' της οικονομικής σκέψης και από την ιντελιγκέντσια - από το τμήμα εκείνο της διανόησης που έχει ασπασθεί τις αρχές της σοσιαλιστικής οργάνωσης της κοινωνίας. Χωρίς οργάνωση ο σοσιαλισμός θα μείνει στη σφαίρα του ιδεατού. Η οργάνωση προηγείται της εφαρμογής των σοσιαλιστικών ιδεών.
-'' Δεν πρέπει - ή τουλάχιστον δεν θα έπρεπε - το ατομικό και το συλλογικό να αντιμετωπίζονται σαν δύο διαμετρικά αντίθετες έννοιες. Το ατομικό και το κοινωνικό συμφέρον δεν είναι ασυμβίβαστα. Ο κολεκτιβισμός, η συλλογικότητα, ο σοσιαλισμός δηλαδή, όχι μόνο δεν αρνείται, αλλά αντίθετα συνδυάζει τα συμφέροντα του ατόμου με τα συμφέροντα της κοινότητας. Μόνο η σοσιαλιστική κοινωνία μπορεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες του ατόμου.
Η εποχή κατά την οποία ο ουκρανός ανθρακωρύχος Αλεξέϊ Στοχάνοφ πρότυπο εργάτη
για τον Στάλιν, πέτυχε ;15 πλάσια παραγωγή μέσα σε μόνο μία εξάωρη νυχτερινή βάρδια ! Η εποχή
κατά την οποία στην ΕΣΣΔ αυξήθηκε η παραγωγή του άνθρακα κατά 230%, της ηλεκτρικής
ενέργειας κατά 540% και της αυτοκινητοβιομηχανίας κατά 15.000%. Είναι η εποχή της
 τύπωσης μίας γιγαντιαίας αφίσσας του Στάλιν
 με αφορμή την κατασκευή ενός χαλυβουργείου στα Ουράλια, 1.400 χιλιόμετρα ανατολικά της
Μόσχας, με στόχο η μορφή του Στάλιν να ενθαρρύνει τους εργάτες στην αύξηση
της παραγωγικότητάς τους στο μέγιστο δυνατόν.
Ωστόσο δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τις τεράστιες διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στους κατέχοντες τα μέσα παραγωγής (τους καπιταλιστές) και στην εργατική τάξη (το προλεταριάτο). Από τη μία πλευρά δηλαδή έχουμε μία τάξη που έχει στην ιδιοκτησία της τράπεζες, ορυχεία, μεταφορές, φυτείες στις αποικίες. Γι' αυτούς τους ανθρώπους δεν υπάρχει τίποτε άλλο παρά το προσωπικό τους συμφέρον. Δεν υποτάσσονται στη βούληση του συλλογικού. Αντιθέτως, προσπαθούν να υποτάξουν στο δικό τους συμφέρον όλες τις υπόλοιπες ομάδες. Από την άλλη πλευρά έχουμε την τάξη των μη εχόντων, που δεν ελέγχουν ούτε βιομηχανίες ούτε τράπεζες και πρέπει να επιβιώσουν μόνο από τις εργασίες τους - αυτούς δηλαδή που δεν κατέχουν τα μέσα να ικανοποιήσουν τις στοιχειώδεις ανάγκες τους. Πώς μπορείς να συμβιβάσεις, να ''συμφιλιώσεις'', δύο τόσο διαφορετικά μεταξύ τους, δύο τόσο αντικρουόμενα συμφέροντα ;''
- Θα διαφωνήσω κάθετα. Δεν δέχομαι αυτόν τον απλοϊκό διαχωρισμό της ανθρωπότητας σε φτωχούς και σε πλούσιους. Υπάρχουν αυτή τη στιγμή πολλοί άνθρωποι που είναι σε θέση να αναγνωρίσουν ότι το υπάρχον σύστημα δεν είναι ικανοποιητικό και καλούνται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην καπιταλιστική κοινωνία του μέλλοντος.
- ''Μάλιστα...Εσείς απορρίπτετε ως απλοϊκό τον διαχωρισμό της ανθρωπότητας σε πλούσιους και φτωχούς. Ας δούμε λοιπόν τα πράγματα διαφορετικά. Ασφαλώς και υπάρχει ένα ενδιάμεσο κοινωνικό στρώμα και αυτό είναι η ιντελιγκέντσια, την οποία εσείς αναφέρατε πριν και στης οποίας τους κόλπους βρίσκει κανείς καλούς και έντιμους ανθρώπους. Βρίσκει όμως επίσης πρόσωπα κακόβουλα και ανέντιμα. Πάνω απ' όλα, δηλαδή, οι άνθρωποι χωρίζονται σε πλούσιους και σε φτωχούς, σε εκμεταλλευτές και σε ανθρώπους που τους εκμεταλλεύονται. Παραβλέποντας την πάλη των τάξεων είναι σαν να αρνείσαι το αυτονόητο, την πραγματικότητα γύρω σου. Η μάχη έχει αρχίσει. Και το αποτέλεσμά της θα κριθεί από την εργατική τάξη, το προτελαριάτο.''
- Και δεν υπάρχουν άνθρωποι, λέτε εσείς, οι οποίοι, χωρίς να είναι φτωχοί, προσφέρουν την εργασία τους στον τομέα της παραγωγής ;
- '' Και βέβαια υπάρχουν : οι μικροκτηματίες, οι χειροτέχνες, οι μικροέμποροι...Δεν καθορίζουν όμως αυτοί την τύχη μίας χώρας. Την τύχη της την κρατούν στα χέρια τους οι εργατικές μάζες, οι οποίες μοχθούν και παράγουν τα αγαθά που χρειάζεται η κοινωνία''.
- Θα ήθελα να επισημάνω το εξής : στις αγγλόφωνες χώρες παρατηρούνται τελευταία σημαντικές αλλαγές όσον αφορά τη στάση απέναντι στην ΕΣΣΔ. Τα αίτια της αλλαγής αυτής βεβαίως πρέπει να αναζητηθούν κυρίως στη στάση της Ιαπωνίας και στις εξελίξεις στη Γερμανία. Υπάρχει όμως και άλλη αιτία, πιο βαθιά και από την πολιτική. Διαμορφώνεται ένα ρεύμα το οποίο εξαπλώνεται διαρκώς : αυτών που παραδέχονται ότι το σύστημα το οποίο βασίζεται στο ατομικό κέρδος βαδίζει προς το τέλος του. Έχω την εντύπωση ότι είμαι πιο αριστερός από εσάς, κύριε Στάλιν. Μάλλον έχω πεισθεί σε μεγαλύτερο βαθμό από εσάς ότι το υπάρχον απαρχαιωμένο σύστημα πνέει τα λοίσθια...

-''Υποστηρίζοντας ότι οι καπιταλιστές επιδιώκουν μόνο και μόνο τον πλουτισμό δεν θέλω να υποτιμήσω κανέναν, ούτε υπονοώ ότι πρόκειται για άχρηστους ανθρώπους, χωρίς καμμία αξία. Αναμφίβολα, ορισμένοι από αυτούς έχουν τεράστιες διοικητικές ικανότητες. Εμείς οι Σοβιετικοί έχουμε διδαχθεί πολλά πράγματα από τους καπιταλιστές. Εδώ όμως μιλάμε για άλλο πράγμα. Για ανθρώπους ικανούς να ξαναχτίσουν τον κόσμο. Και αυτούς δεν μπορείς να τους βρεις ανάμεσα στις τάξεις αυτών που μοναδικό τους σκοπό έχουν το κέρδος ή υπηρετούν την ιδεολογία του ατομικού πλουτισμού. Αυτοί και εμείς είμαστε δύο διαφορετικά πράγματα. Δύο αντίθετοι πόλοι. Οι υπεύθυνοι για την οργάνωση μίας καπιταλιστικής κοινωνίας ενεργούν αποκλειστικά και μόνο σύμφωνα με τις εντολές που παίρνουν από τους εργοδότες τους. Υπάρχουν βέβαια και οι εξαιρέσεις. Η ιντελιγκέντσια μπορεί, κάτω από ορισμένες συνθήκες, να κάνει θαύματα και να προσφέρει πολλά στην ανθρωπότητα. Όπως επίσης μπορεί να προκαλέσει και τεράστια ζημιά. Εμείς οι Σοβιετικοί έχουμε εμπειρία σε αυτόν τον τομέα - που δεν είναι μάλιστα διόλου ευκαταφρόνητη. Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση ένα μεγάλο τμήμα της ιντελιγκέντσιας, οι τεχνοκράτες κυρίως, αρνήθηκε να συμμετάσχει στην οικοδόμηση της νέας κοινωνίας. Κάναμε ό,τι μπορούσαμε. Χρησιμοποιήσαμε όλα τα θεμιτά δυνατά μέσα για να τους καταφέρουμε να συμμετάσχουν στον κοινό σκοπό αλλά στάθηκε αδύνατον. Έπρεπε να περιμένουμε πολύ καιρό για να δούμε την ιντελιγκέντσια να εργάζεται δυναμικά, πρόθυμα και με δική της πρωτοβουλία για λογαριασμό του νέου συστήματος. Και φθάσαμε στο σημείο σήμερα οι πιο άξιοι τεχνοκράτες και οι καλύτεροι διανοητές να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του αγώνα για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Ύστερα από αυτή την πρόσφατη, ζωντανή, εμπειρία μας δεν μπορούμε να υποτιμήσουμε τις δυνατότητες και τον ρόλο της ιντελιγκέντσιας. Δεν μπορούμε όμως και να καλλιεργούμε την άποψη ότι αυτή η τάξη, της διανόησης και των τεχνοκρατών, μπορεί να διαδραματίσει αυτόνομο ρόλο στην ιστορία. Η αλλαγή του κόσμου είναι σύνθετη και επώδυνη διαδικασία, γι' αυτό και ως κινητήρια δύναμη χρειάζεται μιά μεγάλη τάξη. Μόνο τα μεγάλα καράβια κάνουν μεγάλα ταξίδια...''
-Σύμφωνοι. Αλλά για το ταξίδι χρειάζεται ένας καπετάνιος και ένας θαλασσοπόρος με όραμα που να δείχνει τον δρόμο.
- '' Σίγουρα. Πρώτα όμως πρέπει να βρεθεί το μεγάλο καράβι. Τί είναι ο καπετάνιος χωρίς καράβι ; Ένας άχρηστος άνθρωπος...''
- Το καράβι είναι η ανθρωπότητα. Όχι μία μεμονωμένη κοινωνική τάξη.
- ''Απ' ό,τι καταλαβαίνω, κύριε Γουέλς, εσείς θεωρείτε δεδομένο ότι όλος ο κόσμος είναι καλός. Αντιθέτως εγώ δεν ξεχνώ ότι υπάρχουν πολλοί κακόβουλοι άνθρωποι. Δεν πιστεύω στην καλοσύνη της μπουρζουαζίας, στις καλές προθέσεις των αστών δηλαδή''.
- Αν υπάρχει ένας άνθρωπος στον κόσμο που να γνωρίζει τί σημαίνει στην πράξη επανάσταση, αυτός είστε εσείς, κύριε Στάλιν. Απαντήστε μου λοιπόν : Εξεγείρονται πράγματι οι μάζες ; Είναι ψέμα η παγκοσμίως παραδεδειγμένη άποψη ότι οι επαναστάσεις είναι έργο μίας μειοψηφίας ;
- ''Για να οδηγηθείς σε επανάσταση χρειάζεσαι μία μειοψηφία, έναν επαναστατικό πυρήνα, που θα την καθοδηγήσει. Ακόμη όμως και αυτή η ''φωτισμένη'' μειοψηφία δεν θα μπορούσε να καταφέρει τίποτε χωρίς την υποστήριξη μεγάλων μαζών, εκατομμυρίων ανθρώπων''.
- Παρατηρώντας την κομμουνιστική προπαγάνδα στη Δύση τη βρίσκω ξεπερασμένη. Δεν μπορείς να χρησιμοποιείς τέτοια μέσα στο όνομα της εξέγερσης. Ας μιλήσουμε ανοιχτά για τη βία. Η χρήση της βίας δικαιολογείται όταν έχεις να κάνεις με ένα καθεστώς τυρρανίας. Υπό τις σημερινές συνθήκες όμως το νέο κοινωνικό σύστημα θα έπρεπε να βασίζεται στην αποτελεσματικότητα των δομών του, στην ικανότητα διοίκησης και στην παραγωγικότητα, όχι στη βία. Στη Δύση, ξέρετε, υπάρχουν ορισμένα ανοιχτά μυαλά που θεωρούν καταστρεπτική αυτή τη μορφή κομμουνιστικής προπαγάνδας.
- ''Δεν υπάρχει αμφιβολία, κύριε Γουέλς, ότι το παλιό σύστημα καταρρέει. Εσείς αυτή τη στιγμή εξάγετε ένα λανθασμένο συμπέρασμα ξεκινώντας από σωστή βάση. Θεωρείτε δεδομένο ότι ο παλιός κόσμος εξάντλησε τα όριά του και φθάνει στο τέλος του και σ' αυτό δεν έχετε άδικο. Όταν όμως υποστηρίζετε έμμεσα ότι αυτό γίνεται από ''μόνο του'', κάνετε λάθος. Όλη αυτή η διαδικασία δεν συμβαίνει ''αυθόρμητα''. Είναι αποτέλεσμα αγώνα. Γεννιέται από την πάλη των τάξεων. Η αντικατάσταση ενός κοινωνικού συστήματος από ένα άλλο - το είπα και προηγουμένως - είναι αργή και επώδυνη διαδικασία. Και κάθε φορά που οι εκπρόσωποι ενός καινούριου κόσμου έπαιρναν στα χέρια τους την εξουσία έρχονταν αντιμέτωποι με τους εκπροσώπους του παλαιού κόσμου οι οποίοι προσπαθούσαν να αποκαταστήσουν την παλαιά τάξη πραγμάτων διά της βίας. Ο λαός στον καινούργιο κόσμο που χτίζουμε πρέπει να είναι πάντα έτοιμος να αντιμετωπίσει τις επιθέσεις του παλιού. Ας πάρουμε για παράδειγμα τον φασισμό. Τί είναι ο φασισμός ; Μία αντιδραστική δύναμη που προσπαθεί να συντηρήσει τον παλαιό κόσμο μέσω της βίας. Εσείς πώς θα τον αντιμετωπίζατε, κύριε Γουέλς ; Θα προσπαθούσατε να πείσετε τους φασίστες με λόγια ; Βλέπετε ότι δεν υπάρχει άλλη επιλογή ; Ο κουμμουνισμός δεν υιοθετεί θεωρητικά τη βία. Πώς αλλιώς όμως θα γινόταν ; Ο παλαιός κόσμος δε επρόκειτο να αποσυρθεί εθελοντικά από το προσκήνιο. Βλέπετε πως αμύνονται με χέρια και με δόντια...Γι' αυτό και λέτε ότι η εργατική τάξη απαντά στη βία με τη βία. Γιατί αλλιώς έχει δεμένα τα χέρια της. Σας επαναλαμβάνω : Εμείς οι κομμουνιστές δεν πιστεύουμε ότι η αλλαγή του συστήματος μπορεί να γίνει εθελοντικά και ειρηνικά. Είναι γέννημα χρονοβόρων και βίαιων διαδικασιών''.
- Κοιτάξτε όμως τί συμβαίνει τώρα στον καπιταλιστικό κόσμο. Δεν μιλάμε για απλή αποσύνθεση αλλά για μία έκρηξη αντιδραστικής βίας που μετατρέπεται σε γκαγκστερισμό. Κατά τη γνώμη μου, όταν κυριαρχεί η παράλογη βία, οι σοσιαλιστές, αντί να θεωρούν εχθρούς τους πολιτικούς οι οποίοι στηρίζουν τον αγώνα εναντίον της, σε νόμιμα μέσα πάλης.
- '' Οι κομμουνιστές βασίζονται στην πλούσια ιστορική εμπειρία που τους δίδαξε ότι η παλαιά τάξη δεν αποσύρεται από το προσκήνιο αμαχητί. Φέρτε στον νου σας την Αγγλία του 17ου αιώνα. Πόσοι ήταν αυτοί που υποστήριζαν ότι το παλαιό σύστημα είχε πεθάνει ; Πολλοί. Χρειάστηκε όμως ένας Κρόμγουελ για συντρίψει το παλιό με τη βία''.
- Ο Κρόμγουελ ενεργούσε στο όνομα της συνταγματικής νομιμόμητας.
- ''Εν ονόματι του Συντάγματος κατέφυγε στη βία, αποκεφάλισε τον βασιλιά, διέλυσε το κοινοβούλιο, συνέλαβε ορισμένους αντιπάλους του ενώ άλλους τους εκτέλεσε ! Θέλετε άλλο παράδειγμα από την Ιστορία ; Μην πάτε μακρυά. Δεν ήταν προφανές ότι ο ρατσισμός δεν είχε μέλλον ; Πόσο αίμα όμως χρειάστηκε να χυθεί για να τον πολεμήσουμε ; Ποταμοί. Ή τώρα με την Οκτωβριανή Επανάσταση ...Νομίζετε ότι ήταν λίγοι αυτοί που πίστευαν ότι μόνο εμείς, οι μπολσεβίκοι, δείχναμε τον σωστό δρόμο ; Δεν ήταν ξεκάθαρο ότι ο ρωσικός καπιταλισμός είχε αποσυντεθεί ; Και πάνω απ' όλα γνωρίζετε καλά, κύριε Γουέλς, πόσο αίμα κόστισε η προάσπιση της Επανάστασης από τους εχθρούς της, τόσο μέσα όσο και έξω από τη χώρα. Ή θυμηθείτε τί συνέβαινε στη Γαλλία στα τέλη του 18ου αιώνα. Ήδη πολύ πριν από το 1789 πάρα πολύς κόσμος είχε πεισθεί ότι ο θεσμός της βασιλείας και το φεουδαρχικό σύστημα είχαν φθαρεί και σαπίσει. Αυτό δεν αρκούσε όμως. Δεν ήταν δυνατόν να αποτραπεί η λαϊκή εξέγερση, ο πόλεμος των τάξεων. Γιατί ; Διότι οι τάξεις που ''σβήνουν'' παίρνουν τα όπλα και καταφεύγουν σε όλα τα μέσα προκειμένου να διατηρηθούν στην εξουσία, να προασπίσουν τα προνόμια της άρχουσας τάξης''.
- Δεν μετείχαν, δηλαδή, νομοταγείς άνθρωποι ή εκπρόσωποι του νόμου στη Γαλλική Επανάσταση ;
- ''Δεν προσπαθώ να υποτιμήσω τον ρόλο της διανόησης στα επαναστατικά κινήματα. Τί ήταν όμως η Γαλλική Επανάσταση ; Επανάσταση δικηγόρων ή επανάσταση του λαού ; Θα ήταν εφικτή η νίκη αν δεν υπήρχε κινητοποίηση των μεγάλων μαζών ενάντια στη φεουδαρχία ; Οι δικηγόροι της ηγετικής ομάδας των επαναστατών ενεργούσαν σύμφωνα με τους νόμους ; Φαντάζομαι λοιπόν ότι θεωρείτε ξεπερασμένα ορισμένα μέσα υποστήριξης της επανάστασηςς του προλεταριάτου''.
- Δεν αρνούμαι την αναγκαιότητα της βίας. Πιστεύω όμως ότι οι μορφές του αγώνα πρέπει να προσαρμόζονται, όσο αυτό είναι δυνατόν, στους νόμους και έτσι, μέσα σε ένα πλαίσιο νομιμότητας, να αντιμετωπίζονται οι επιθέσεις της αντίδρασης.
- ''Για να πετύχεις έναν σημαντικό κοινωνικό στόχο πρέπει να υπάρχει μία τάξη επαναστατών και στη συνέχεια να εξασφαλισθεί η στήριξή της από εφεδρικές, βοηθητικές δυνάμεις - σε αυτή την περίπτωση εννοώ το κόμμα, στο οποίο εντάσσεται και η ιντελιγκέντσια. Μιλώ για τους πιο προετοιμασμένους διανοούμενους. Το θέμα είναι : Ποιό ακριβώς είδος καλλιεργημένων ανθρώπων ; Γιατί πολλοί μορφωμένοι άνθρωποι είχαν ταχθεί στο πλευρό της συντήρησης και στην Αγγλία και στη Γαλλία των περασμένων αιώνων και στη Ρωσία τις ημέρες της Οκτωβριανής Επανάστασης. Η παλαιά τάξη πραγμάτων πάντα είχε στην υπηρεσία της στρατιές ολόκληρες ατόμων με μεγάλη παιδεία και εξαιρετικές ικανότητες που την υπερασπίζονταν, που πήγαιναν κόντρα στο καινούργιο. Η παιδεία είναι ένα όπλο. Σημασια έχει πώς το χρησιμοποιεί αυτός που το κρατάει. Το προλεταριάτο και ο σοσιαλισμός έχουν ανάγκη από τέτοια άτομα, από βαθιά καλλιεργημένους ανθρώπους. Δεν υποτιμώ τον ρόλο της ιντελιγκέντσιας. Αντίθετα, θεωρώ ότι είναι σημαντικότατος. Παρ' όλα αυτά, το ερώτημα είναι : Για ποιό είδος ιντελιγκέντσιας, ποιό είδος διανόησης, μιλάμε ;''
- Πάντως δεν μπορούμε να μιλάμε για επανάσταση χωρίς ριζική αλλαγή΄του εκπαιδευτικού συστήματος. Και παίρνω ως παράδειγμα τη Δημοκρατία της Γερμανίας, η οποία άφησε ανέγγιχτο το εκπαιδευτικό σύστημά της και δεν μπόρεσε ποτέ να γίνει πραγματική ''Δημοκρατία''.
- ''Σωστή η παρατήρησή σας. Επιτρέψτε μου τώρα να απαντήσω σε όσα είπατε περί υποταγής στη νομιμότητα. Το πρωταρχικό για μία επανάσταση είναι η ύπαρξη κοινωνικής βάσης - στην προκειμένη περίπτωση της εργατικής τάξης. Το δεύτερο καίριο σημείο είναι η ανάγκη μιάς εφεδρείας η οποία θα στηρίζει την επανάσταση - αυτό που οι κομμουνιστές ονομάζουν κόμμα. Στο κόμμα προσχωρούν οι πιο ''φωτισμένοι'', οι πιο ικανοί εργάτες, καθώς και μία ομάδα διανοουμένων και τεχνοκρατών που συντάσσονται στο πλευρό του προλεταριάτου. Το τρίτο πράγμα που χρειάζεται είναι η πολιτική εξουσία ως κινητήρια δύναμη της αλλαγής. Η νέα πολιτική δύναμη που γεννάται δημιουργεί και νέους νόμους, νέα τάξη πραγμάτων, την επαναστατική νομιμότητα. Εγώ δεν υποστηρίζω αυτή τη στιγμή κάποιο συγκεκριμένο μοντέλο. Απλώς πολεμώ υπερασπιζόμενος τα συμφέροντα της εργατικής τάξης. Αν κάποιος από τους παλιούς νόμους εξυπηρετεί αυτόν τον σκοπό δεν καταργείται. Παραμένει εν ισχύϊ. Τέλος, πρέπει να σας πω ότι κάνετε μεγάλος λάθος αν νομίζετε ότι οι κομμουνιστές λατρεύουν τη βία. Θα ήθελαν πάρα πολύ να ξεχάσουν όλες αυτές τις απάνθρωπες μεθόδους του παρελθόντος που χρησιμοποίησε η άρχουσα τάξη για να κρατηθεί στην εξουσία, για να μην παραχωρήσει τη θέση της στο προλεταριάτο. Η ιστορική εμπειρία όμως μας διδάσκει ότι μία τέτοια αντίληψη απέχει πολύ από την πραγματικότητα''.
- Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τη συζήτηση που κάναμε. Σήμανε πολλά για μένα. Εσάς θα σας θύμισε μάλλον τις εποχές της παρανομίας, τότε που προσπαθούσατε να εξηγήσετε και να διαδώσετε τις αρχές του σοσιαλισμού. Θα σας γύρισα πίσω στην προεπαναστατική Ρωσία. Σας διαβεβαιώ πάντως ότι αυτή τη στιγμή που μιλάμε μόνο δύο άνθρωποι μπορούν να τραβήξουν την προσοχή εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον πλανήτη : εσείς και ο πρόεδρος Ρούσβελτ. Αν και δεν πρόλαβα να έχω παραστάσεις ώστε να κατανοήσω καλύτερα τί ακριβώς συμβαίνει εδώ - έφθασα μόλις χθες. Έστω και μέσα σ' αυτό το ελάχιστο διάστημα όμως μπόρεσα να δω ευτυχισμένα και υγιή πρόσωπα ανδρών και γυναικών. Και έχω πεισθεί ότι συμβαίνει κάτι πολύ σημαντικό, σε ευρεία μάλιστα κλίμακα. Ομολογώ ότι η διαφορά που παρατήρησα από το 1920 με εξέπληξε.
- ''Αν είμασταν πιο έξυπνοι εμείς οι μπολσεβίκοι, θα είχαμε καταφέρει ακόμη περισσότερα πράγματα''.
- Όχι μόνο οι μπολσεβίκοι.Ολόκληρο το ανθρώπινο είδος αν ήταν πιο έξυπνο, πείτε καλύτερα...
- ''Δεν θα μείνετε να παρακολουθήσετε το συνέδριο της Ένωσης Σοβιετικών Συγγραφέων ;''
- Δυστυχώς έχω πάρα πολλές ανειλλημένες υποχρεώσεις. Το περισσότερο που μπορώ να μείνω στην ΕΣΣΔ είναι μία εβδομάδα. Ωστόσο θα προσπαθήσω να συναντήσω και να μιλήσω με ορισμένους σοβιετικούς συγγραφείς για το ΡΕΝ Club. Πρόκειται για μιά διεθνή ένωση συγγραφέων που ιδρύθηκε από τον Γκάλσγουορθι. Μετά τον θάνατό του ανέλαβα εγώ την προεδρία. Η ένωσή μας δίνει μεγάλη σημασία στην ελεύθερη έκφραση της γνώμης, ακόμη κι αν μας βρίσκει αντίθετους. Ελπίζω να μου δοθεί η ευκαιρία να συζητήσω γι' αυτό το θέμα με τον Γκόρκι. Δεν ξέρω αν είστε έτοιμοι για τέτοιου είδους ελευθερίες...
- ''Οι μπολσεβίκοι το λένε αυτό αυτοκριτική. Και είναι κάτι ριζωμένο και ευρέως διαδεδομένο εδώ στην ΕΣΣΔ...''.


ΕΙΠΑΝ ΓΙ' ΑΥΤΟΝ...
***Η μητέρα του, Αικατερίνα (Κέκε) Γκεοργκίεβα Τζελάντε (Τζουγκασβίλι), μιλώντας σε δημοσιογράφο το 1930 :

''Ο Σόσο (Ιωσήφ) ήταν πάντα καλό παιδί. Ποτέ δεν μου έδωσε αφορμή να τον τιμωρήσω.
Μελετούσε πολύ...Μοναχογιός μου. Του είχα αδυναμία. Ο πατέρας του ήθελε να τον κάνει τσαγκάρη, σαν κι αυτόν. Εγώ όμως δεν ήθελα. Το όνειρό μου ήταν να γίνει παπάς''.


Η κόρη του Σβετλάνα Αλληλούγεβα :
'' Η μαμά δεν ήταν ευτυχισμένη μαζί του. Ο πατέρας μου τη θεωρούσε πολύ περίπλοκη, φίνα και απαιτητική. Του άρεσε πολύ που ήταν καλή νοικοκυρά, αλλά το πνεύμα ανεξαρτησίας της τον εξόργιζε (...) - αν και αφορισμοί του όπως ''οι γυναίκες στα κολχόζ είναι μεγάλη δύναμη'' άφηναν τις άριστες των εντυπώσεων στο λαό. Στο σπίτι όμως εκφραζόταν πολύ διαφορετικά''.

Ο ΛΕΝΙΝ (στο υστερόγραφο της ''πολιτικής διαθήκης'' που υπαγόρευσε λίγες ημέρες μετά τον σοβαρό κλονισμό της υγείας του, στις 4 Ιανουαρίου 1923) :
'' Είναι πολύ βάναυσος - και αυτό το ελάττωμα μπορεί να είναι ανεκτό όταν περιορίζεται στις σχέσεις μεταξύ μας, γίνεται όμως ανυπόφορο όταν χαρακτηρίζει τη συμπεριφορά ενός γενικού γραμματέα. Γι' αυτό προτείνω στους συντρόφους να τον απομακρύνουν από τη θέση αυτή (...), και να εκλέξουν κάποιον άλλον (...),πιο υπομονετικό, λιγότερο ιδιότροπο και με καλύτερη συμπεριφορά απέναντι στους συντρόφους''.

Ο ΤΣΑΜΠΕΡΛΑΪΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΟΥΣ
'' Τα εντός και εκτός Ρωσίας αντικομμουνιστικά στοιχεία πιστεύουν ότι οι μπολσεβίκοι ήταν πράκτορες της Γερμανίας (...) Εγώ πιστεύω ότι τα θύματα της ερυθράς τρομοκρατίας στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου ήταν γύρω στις 50.000''
(Τσάμπερλαϊν, ''Ιστορία της Ρωσικής Επανάστασης'')

Ο ΤΣΟΡΤΣΙΛ για τις σχέσεις με τη Μόσχα :
'' Οι Σύμμαχοι βρίσκονταν σε πόλεμο με τη Σοβιετική Ρωσία ; Ασφαλώς και όχι. Και όμως ! Πυροβολούσαν τους σοβιετικούς στρατιώτες, εξόπλιζαν τους εχθρούς της σοβιετικής κυβερνήσεως, επέβαλλαν εμπάργκο στα λιμάνια της Ρωσίας, βύθιζαν πολεμικά πλοία της, σχεδίαζαν την πτώση του καθεστώτος. Αλλά ο πόλεμος, τί φρίκη ! Και η επέμβαση, τί ντροπή ! Δεν σταματήσαμε να επαναλαμβάνουμε ότι οι εσωτερικές υποθέσεις αυτής της χώρας δεν μας αφορούσαν. Ήμασταν αμερόληπτοι, διάβολε !''
(Γουίνστον Τσόρτσιλ, ''Η παγκόσμια κρίση'')